Aurea Gemma <Gallica> 1.29-50 
Table of contents -- Next section -- Previous section -- Translation 
Main menu

[1.29] Nunc igitur quoniam ea, que sequenda et observanda sunt, assignavimus, que etiam vitanda vel fugienda sunt, examussim subnotavimus. Varietates salutationum secundum diversas personas presenti inseremus opusculo, ut possit perfectam dictandi scientiam habere, quisquis hoc opusculum pre manibus et pre mente habuerit.

sequenda] sunt add. B      fugienda sunt] fugienda B      examussis A      salutationum] personarum B      opusculo inseremus] capitulo inseramus B      habere scientiam dictandi tr. B

[1.30] Imperator igitur placatus ad quemlibet scribentem sibi subditum, tam ad archiepiscopum quam ad episcopum,|[65r] hoc modo: .H. imperator semper augustus Coloniensi archiepiscopo gratiam suam et omne bonum. Similiter ad quemlibet sibi subditum, similiter quilibet rex ad suos subditos scribens. Iratus vero nullam salutationem premittet, hoc modo: .H. Dei gratia Romanorum imperator semper augustus Treverensi archiepiscopo vel comiti vel cuilibet duci vel principi vel ironicam salutationem, scilicet quod meruit, quod equipollet imprecationi.1

scribentem] scribens B      .H.] .O. B      subditos suos tr. B      .H.] .O. B      Romanorum--augustus B: R.I.S.A. A      Treverensi B: Trevensi A      vel3 tr. B post salutationem      scilicet] salutationem B      quod meruit] pro meritis B

[1.31] Archiepiscopus vel episcopus vel quilibet princeps imperatori scribens, hoc modo: .F.2 serenissimo atque piissimo Romanorum imperatori semper augusto .H.3 Arelatensium humilis minister cum fidelitate et reverentia debitum ac fidele servitium. Postea secundum qualitatem negotii inchoandum erit in proximo versu,4 hoc modo: Romani dignitas imperii de fonte nascitur pietatis5 vel Romani maiestas imperii exigit, ut omni conditioni et omni ordini vestra sublimitas intendat.

.F.] .O. B      piissimo] Dei gratia add. B      Romanorum B: .R. A      .H. Arelatensium] .Ph. Coloniensis ecclesie B      intendit Aac

[1.32] Archiepiscopus vel episcopus vel quilibet prelatus sancte ecclesie scribens ad ecclesiam, in qua est discordia, hoc modo salutationem ordinabit: .R.6 Dei gratia Remensium humilis minister dilectis fratribus suis Meldensis7 ecclesie canonicis servare unitatem spiritus in vinculo pacis8 vel tunicam Ihesu Christi non scindere9 vel firmiter adherere lapidi, qui facit utraque unum.10 Postea debet commendare bonum|[65v] concordie et vitium discordie reprehendere, hoc modo: Sicut concordia res minime summi profectus capiunt incrementum, sic econtrario discordia res maxime status sui grave et plerumque irreparabile sustinent detrimentum.

capiunt incrementum] suscipiunt incrementa B      discordia om. A

[1.33] Si scribas anachorite vel religiose persone hoc modo salutationem ordines: Decorem domus Dei diligere11 vel servire Domino in timore et exultare ei cum tremore12 vel In atria Domini concupiscere et regem in decore suo videre.13

scribas legi: scribis AB      ordines: .H. (vel enim) add. A      in atria Domini] eterni regni atria B

[1.34] Alicui nova verba inducenti, hoc modo: Non plus sapere, quam oportet sapere vel non transgredi iustitie terminos, quos posuerunt patres ecclesie.14

terminos iustitie tr. B

[1.35] Ad aliquem tirannum vel invasorem bonorum ecclesie, hoc modo: Examen districti iudicii metuere15 vel penas Gehenne sibi preponere16 vel timere iudicium eius, qui aufert spiritum principum.17

tyrannum B      bonorum...hoc modo om. B      Iehenne B

[1.36] Ad aliquem dolentem de adversitate aliqua, hoc modo: Benedicere Dominum in omni tempore vel aliter sancti Iob exemplo pacientiam assumere18 vel contra Dominum non murmurare19 vel consolationem Paracliti suspirare20 vel in tribulatione non deficere21 vel auxilium de tribulatione sperare.22

aliter om. B      suspirare] suscipere B

[1.37] Alicui|[9v] non deferenti debitum honorem parentibus, hoc modo: Iuxta preceptum Domini patrem et matrem honorare23 vel debitam reverentiam parentibus exhibere vel aggrestem contra parentes|[66r] contumatiam deponere.

hoc modo om. B      Domini] dominicum B      parentibus reverentiam tr. B

[1.38] Alicui desidioso, hoc modo: Sirenem improbam scilicet mentis ignaviam devitare vel abiecta mollitie arduum virtutis iter arripere vel donum nature vitio suo non corrumpere vel ignem ingenii ventilate doctrina excitare.

hoc modo om. B

[1.39] Propria quoque nomina in tertia persona in salutatione sunt ponenda et non pronomina.24 Cum enim proprium sit pronominis pro nomine proprio poni, prius est ponendum nomen in tertia persona, deinde pronomina in secunda persona per apostropham, quia nomina non sunt secunde persone, set applicantur pronominibus prime et secunde persone.25

sit proprium tr. B      pronominis om. B      appostropham] apostrofen B

[1.40] Item alicui obstinato et ab operibus iustitie ferianti, hoc modo: Viscera misericordie induere26 vel ex operibus misericordie beatudinem sperare vel compati aliene miserie vel meminisse se hominem esse.

ferianti] declinanti B      hoc modo om. B      induere vel] gestare et B

[1.41] Alicui simpliciter et inconsiderate se habenti ammonitorie scribes, hoc modo: Meminisse se vivere in medio nationis prave et perverse27 vel quicquid probabiliter fingi potest de vitare vel Cum columbina simplicitate serpentinam astutiam habere.28 Si altior est persona, hoc modo: Cum quatuor animalibus oculos ante et retro habere29 vel rerum exitus prudenter metiri.

Alicui B: se add. A      quatuor] IIIIor B

[1.42] Alicui adolescenti summam dignitatem amministranti,|[66v] scilicet archiepiscopatum vel episcopatum vel abbatiam, hoc modo: Non etati set dignitati mores conformare vel morum maturitatem cum dignitate assumere vel proprietatem lascivientis etatis morum gravitate vincere.

morum] dignitatem add. Bac      vincere add. Apc in margine

[1.43] Alicui rectori negligenter curam subditorum agenti, hoc modo: Sagaci industria supra Dominicum gregem vigilare vel proponere sibi exemplum: Heli negligentis filios repentinum exitum.30

hoc modo om. B      proponere] ponere B      filios] filiorum B~~~      ~ exitum] exitium B

[1.44] Postea debes sententiam in salutatione prelibatam proximo versu explicare, hoc modo: Scimus quidem historia referente Heli virum sanctum et iustum fuisse, set quia filios suos peccantes non redarguit, prout debuit et potuit, sicut consentiendo factus est particeps culpe, sic etiam sustinuit sententiam vindicte.31 Consentire enim est errorem alterius adulatione fovere vel tacere, cum possis et debeas ex officio dignitatis corrigere.

debes B: debet A      referente] referentes B      dignitatis officio tr. B

[1.45] Item alicui fraudulenter agenti vel proditionem molienti domino et amico suo vel socio, hoc modo: Cavere precipium dum alterius preparat laqueum vel eius vereri intuitum cui nichil est absconditum32 vel fidem inviolatam ei observare, quem scelus est offendere.

suo tr. B post socio      hoc modo om. B      preparat] parat B      quem] quam B

[1.46] Item alicui plus in fastu generis quam in iustitia|[67r] confidenti et accusationem minoris persone despicienti, hoc modo: Meminisse fugientis Abner et insequentis Asael33 vel propter generis nobilitatem non spernere minorum criminationem vel dum stat, providere sibi, ne cadat. Postea similitudinem inducere: Quia lapillus, qui non previdetur, ledit citius et tela, que non precaventur, vulnerant acribius.

in2 om. B      despicienti] despicientis B      Meminisse] se add. B      Asael B (Ysael Bac): Asad A      providere] previdere B      similitudinem] similitudines B

[1.47] Item alicui ex temporali felicitate superbienti: Temeritatem blandientis fortune magnitudine animi despicere vel non implicari rerum earum amore que non amittuntur sine dolore vel non insolescere ex donis fortune vel in bonis caducis spem nullam ponere.

superbienti] hoc modo add. B      blandientis B: blandicus A      despicere] contempnere B      vel--fortune om. B per homoioteleuton      bonis...nullam] donis...non B

[1.48] Item alicui bestiali asperitate curam suorum negligenti, hoc modo: Vim nature etiam in animalibus ratione carentibus attendere vel virtutem liberalitatis et beneficentie super omnia diligere. Et statim post salutationem philosophicas sententias et divinas subiungere debes, hoc modo: Qui curam suorum et maxime domesticorum non habet, fidem abnegat et deterior est infideli. Item: Qui carnem suam despicit, se despicabilem factis etsi non dictis astruit.

negligenti] hoc modo om. B      etsi non] et similiter B

[1.49] Item: alicui morum severitatem quam aggrestem ante tempus pretendenti, cum nec|[67v] dignitas nec officium aliquod hoc exigant, per metaphoram sic scribes: In vere florem non fructum producere vel ante etatem non maturescere vel fructu florem non prevenire. Deinde illud Tullii subiungere: Non potest in eo fructus esse diuturnus, quod nimis cito maturitatem consequitur, et similia per metaphoram inducere.34

aliquod om. B      exigant] exigat B      metaforam B      florem fructu tr. B      prevenire] pervenire B      Tulli] debes add. B      metaforam B

[1.50] Econtra seni iuvenalem lasciviam excercenti, hoc modo: Cum captas canitie, senectutem mentis assumere vel conveniente adolescentie lasciviam deponere vel reverentiam senectuti debitam|[10r] morum turpitudine non ammittere.

exercenti] excedenti B


1 One possible identification of these two prelates would assume that a German king might have been in principle (if not also in fact) unwilling for his Reichsfürsten to attend church councils in France. Albero of Monreuil, archbishop of Trier (1131-1152), was present at the council held at Paris in April-May 1147 and played a major role at the 1148 general council at Reims. Arnold I, archbishop of Cologne (1138-1151) was immediately suspended from office by pope Eugene III for failing to attend the council at Reims: see Baldricus Gesta Alberonis 22 (MGH SS 8.254). -- Another scenario would center on 1156-7, when emperor Frederick Barbarossa might have been angered at Hillin, archbishop of Trier (1152-1169) for his activities as papal legate in Germany. -- There are no instances during reigns of the emperors Henry IV or V when the archbishops of Cologne and Trier were in markedly different states of imperial grace.

2 Frederick I, emperor (1155-1190)--Barbarossa's only appearance as emperor in Admont cod. 759.

3 This initial probably indicates saint Hilarius, bishop of Arles (429-449).

4 See PASCALE BOURGAIN "Qu'est-ce qu'un verse au moyen age?" Bibliothèque de l'École des chartes 147 (1989) 231-282 and below, Aurea Gemma <Gallica> 1.44.

5 DKo.III 211 (composed by Wibald, abbot of Stavelot and Corvey)and cf. Vita S. Sylvesti (ed MOMBRITIUS) 2.510.53 and Missale Romanum, sabbatum sanctum, Benedictio fontis. This incipit to a imperial charter is also found as a model in De doctrina privilegiorum 3.2.

6 Reinaldus de Martigné, archbishop of Reims (1128-1138).

7 Internal discord among the canons of Meaux probably arose in 1135, when dean Huges II and his cathedral chapter founded an abbey of canons regular at Chages, in the northern suburbs of Meaux. Chages possessed abundant spiritual and institutional resources to affect change: its founding abbot Elie came from S. Victor of Paris, accompanied by a group of his fellow Victorines. Meaux's chapter endowed Chages with four of its parishes and a chapel, as well as a prebend in the cathedral chapter, according to the foundation charter and its confirmation by pope Innocent II. Thus at least one monastic canon assisted at cathedral services alongside the secular canons. Such a monastic toehold within the cathedral at Meaux would have threatened any party of the chapter opposed to a strenuous reform. On Chages' foundation: MICHEL TOUSSANT CHRETIEN DUPLESSIS Histoire d'Eglise de Meaux (Paris 1731) 1.141-2 and vol. 2, nos. 47 and 53. --- I have not seen the Cartulaires A-C de la cathedrale, Meaux, Bibl. mun. mss. 63-65, whose documents DUPLESSIS used, nor the unpublished analysis of these cartularies by J. QUEGUINER deposited in Paris at the Institut de Recherche et d'Histoire des Textes. -- The Aurea gemma <Gallica> occupies a midpoint within a teaching tradition at Meaux on writing which perhaps began with the seventh century Formulae Marculfi and extends to John of Garland's writings. DUPLESSIS lists a John II of Garland as the sixty-seventh bishop to occupy the see of Meaux (1269-1272), discussing his bitter conflicts with the cathedral chapter, which led to the almost complete expunging of any memory of his reign (1.249-250, 2.401). It has not been noticed by previous scholars, beginnning with DUPLESSIS himself, that this bishop's date of death is identical with the famous author's. For literature on John of Garland: FRANZ JOSEF WORSTBROCK art. in Verfasserlexikon des Mittelalters (1983) 4.612-623. COLETTE JEUDY's art. in Dictionaire des lettres françaises: Le Moyen Age edd. GENEVIèVE HASENOHR and MICHEL ZINK (Turin 1992) 780-782 states that he was at Paris 1220-1229 and 1232-1272, where he died.

8 Eph. 4.3.

9 cf. Ioh. 19.24

10 cf. Act. 4.11 and I Cor. 6.17.

11 Psalm. 25.8.

12 Psalm. 2.11.

13 cf. Psalm 83.2.

14 Prov. 22.28.

15 cf. Sir. 41.5.

16 cf. Matt. 5.22.

17 Psalm. 75.13.

18 Iob 4.6.

19 cf. Ex. 16.8 and Ioh. 6.45.

20 cf. Act. 9.31.

21 Eph. 3.13.

22 Psalm. 59.13 and 107.13.

23 Matt. 19.19.

24 This rule applies only to the nominative case. Third person pronouns in oblique cases are used at Aurea Gemma <Gallica> 1.3, 1.4, 1.5, 1.9, 1.10, 1.25, 1.30, 1.33, 1.35, 1.38, 1.40, 1.41, 1.45, 1.46.

25 cf. Boncompagno's Isagoge 2.10, 2.13, 2.30-31.

26 Col. 3.12.

27 Phil. 2.15.

28 cf. Matt. 10.16.

29 cf. Ezec. 1.15.

30 I Sam. 4.18.

31 I Sam. 3.13.

32 cf. Psal. 68.6.

33 cf. II Sam. 2.19.

34 Not identified. Not found in De senectute or in Cicero's other philosophical or rhetorical texts.

 

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum © Università di Pavia 1999