Boncompagnus 1.17 
Table of Contents -- Previous title -- Next title-- Tituli 
Incipits -- Siglorum conspectus

|1.17 DE INTERPRETATIONIBUS NOMINUM PROPRIORUM1

1.17.1 De reprehensione illius, qui appellavit amicum suum Fortunam, cum appellaretur Ventura.

[1] "In epistole titulo me appellasti Fortunam, pro eo quod in vulgari appellor Ventura.  Unde fui non sine causa miratus propter mutationem repentinam.  Fortuna quidem est in opinatus rei eventus et sum ante vocatus Fortuna.  Ergo secundum opinionem sum in opinatus rei eventus.  A simili ergo si vocaret Gerardus ...Unde ridiculosa fatuitas et extrema dementia est nominis interpretationem in aliquo loco ponere pro nomine| alicuius."
 | [14v][8ra][10va] S            loco om. P         pro nomine | [15r] A
1 Cf. LUIGI SASSO Il nome nella letteratura, l'interpretazione dei nomi negli scrittori italiani del medioevo (Genova, Casa Editrice Marietti, 1990); Jerome Liber interpretationis nominum hebraicorum CC 72, on Jerome: F. WUTZ Onomastica Sacra Texte und Untersuchungen zur altchristlichen Literature 41.1 and 2 (1914/15); Papias, on Papias: G. GOETZ "Papias und seine Quellen" SB München, Phil.-Hist. Kl. 1943; Huguccio, F. DORNSEIFF "Redende Namen" Zeitschrift für Namenforschung 16 (1949) 24-38, 215-218; on the rhetorical tradition of interpretation by etymology, Quintilian Inst. 1.6.29, Cicero Topics 35, De academ. 1.32; on Cicero P. DIETRICH De Ciceronis ratione etymologica (Diss. Jena 1911); in general, Reallexikon für Antike und Christentum 6.818; for the consistent juristic use of etymology alongside definition, see Azo Summa Codicis, Summa Institutionum; for the ancient Roman jurists, see L. CECI Le etimologie dei giureconsulti romani raccolte ed illustrate La lingua de diritto romano 1 (Turin 1892), B. SCHLERATH "Bemerkungen zu den Etymologien der römischen Juristen" Münchner Studien zur Sprachwissenschaft 8 (1956) 58-73. See also Boncompagnus 1.17, passim; 1.25.12; 5.1.11; 5.1.22-23; 5.2, passim; 5.10.2: Sex exordiorum varietates que sumuntur ab interpretationibus nominum. BENJAMIN Z. KEDAR "Toponymic Surnames as Evidence of Origin: Some Medieval Views" Viator 4 (1973) 123-129 [uses Accursius' and Bartolus' commentaries on Dig. 50.1.38 § 5 to answer question whether medievals considered a toponymic name as evidence of that person's origin].

1.17.2 Notula, qua doctrina datur, quod proprium nominum interpretationes pro nominibus propriis non ponantur.

[1] Nota, quod aliquot nudi Garamantes de simplicitatis errore trahentes fomentum, nominum interpretationes ponunt loco nominum proprium. Quod ridiculosum esse videtur.

[2] Nam quoddam castrum iuxta Ravennam, quod 'Bagnacavallum'1 appellatur. Ad quod aliquando confugerant quidam raptores, qui quendam spoliaverunt litteratum. Interrogatus autem, dum conquereretur, quo raptores iusissent, respondit, quod iverant ad 'ablucionem equi'. Unde iudex continuo misit ad locum, in quo equi consueverant adaquari.

1 Cf. Toponimie Romagniole XXXX.

[3] Profecto aliquis rusticus ex impositione 'Papa' vocatur. Numquid appellabitur 'Summus pontifex' vel 'Episcopus servus servorum Dei'? Aut, si vulgo nominatur 'Episcopus', poterit dici 'Pontifex' vel 'Antistes' vel 'Presul'?

[4] Item, si aliquis vocaretur 'Blancus', satis esset cornutus grammans, qui diceret: 'Ecce| Albus.'

    Ecce | [8rb] P
[5] Ego ipse fui aliquando a quibusdam meis stultis auditoribus 'Bonus socius' appellatus. Quibus imposui silentium verecundum, nam firmiter dico, quod etiam hec silliba 'bon' augmentari non debet, ut dicatur 'Bonuscompagnus', sed debet immobiliter permanere, ut dicatur Boncompagnus, quia si dicatur 'bonus', pars nominis proprii trahi videtur ad significationem adiectivi. Et idem iudicium est in consimilibus. Secius est, si ponatur in fine propriis nominis, ut 'Homobonus', quia ibi ex toto profertur et est ibi dictio. Sed 'bon' in principio secundum vulgare semper est <una> silliba.

[6] Trado igitur pro regula generali, quod omnia propria nomina virorum mulierum atque locorum, secundum quod vulgo proferuntur, scribantur, declinatione tamen interposita| in illis, que declinari possunt.

interpo|sita [10vb] S
[7] Ceterum in serie narrationis poni valet laus aut vituperium de interpretationibus nominum propriorum. Laus, ut vere dicitur 'Ambrosius' quasi 'ambre sinus'. Vituperium, ut vere dicitur 'Maleficanus' quasi 'mala faciens'. Et sic possunt infinite nominum interpretationes ad laudem et vituperium de nominibus provenire.

[8] Si autem opponatur, quod quedam nomina locorum in facultate litteratoria transmutantur et eorum interpretationes ponuntur pro vulgaribus, respondeo: quod illa nomina sunt quasi barbara. Unde sapientes in litteratura huius modi vulgaria contempserunt, eorum interpretationes pro illis ponentes. Videbatur enim eis quasi barbarum, si diceretur 'Verciburg, Osburg, Regesburg, Araz, Alzor.' Quare dixerunt 'Herbipolis, Augusta, Ratisbona, Adrebatum, et Altissiodorum'. Nam illa, que sunt Latinitati germana, iusta vulgaria in litteraturam permutat, ut a 'Melano' 'Mediolanum', a 'Maganza' 'Maguncia', a 'Palerno' 'Panormum', et a 'Messina' 'Mesanum'. Ita fit vel fieri debet ubique.


***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum © Università di Pavia 1999