Boncompagnus 1.19 
Table of Contents -- Previous title -- Next title-- Tituli 
Incipits -- Siglorum conspectus

|1.19 DE CANTORIBUS1

|1.19.1 Littere, quibus cantor invitat scolares ad cantandi scientiam.

[1] "Cum ad decorem domus Domini spectet scientia modulandi et ecclesia, que sponsa Christi est, per cantores iugiter veneretur, dignum est et consonum rationi, quod omnis, qui desiderat in vita ecclesiastica militare cantandi, artem addiscat, ut servire Deo et ecclesie| celebrius mereatur. Sane qui artificiose ac dulciter modulatur, populum Christianum| ad audiendum sacra misteria non sine animarum hedificatione invitat, et qui per dissonoritates cantando transcurrit, gregem Dominicum reicit extra caulas. Cantavit nempe David cum psalterio et cythara, cecinit in cordis et organo et nos in multis locis cantare invitat. Verumtamen iubet psallere sapienter, quod fieri non potest absque sollempni exercitio et doctrina. Vos ergo, qui cupitis ecclesiastico cetui aggregari, ad addiscendum modulamina vocum secundum musicam artem invito, promittens firmiter quod cantum firmum, regularem succentum, suprema organa et modulos variatos quoslibet fideliter edocebo."
     | [17r] A   [9rb] P  [12ra] S          | [9va] P        ec|clesie  [17v] A     Christianum | [12rb] S
1 Cf. G. VECCHI "Teoresi e prassi del canto a due voci in Italia nel Duecento e nel primo Trecento" in L'Ars Nova Italiana del Trecento, IV (Comune de Certaldo 1970) 203-214; Le origini (Milan 1956) La litteratura italiana, Studi e testi, I, p. 756-759. See also below, 6.8.

1.19.2 Alie de consimili materia.

[1] "Vere dignum et iocundum est atque solatiabile, in cuius principio animata quelibet revirescunt et germinare incipiunt ex temperantia qualitatum ipsius, que premortua yemis presentia videbantur. Nam singule aves dictante natura tempori condescendunt et iuxta suum genus incipiunt modulari, unde homo, qui est rationabilis creatura, hoc tempus debet cantui et artificioso modulamini dedicare. Ego vero, qui cantandi artificium profiteor per artem et consuetudinem approbatam, proposui erudiendos cantum firmum et variabilem fideliter et utiliter edocere."

1.19.3 Notula, in qua doctrina datur de consuetudinibus et naturis cantorum.

[1] Mirandum est non minus quam notandum, quod diverse nationes et dispares gentes diversimode sibi displicent in cantando. Greci Latinos dicunt ut canes latrare et Latini dicunt, quod Greci ganniunt sicut vulpes.

[2] Sarraceni quidem Christicolas non cantare, sed delirare fatentur.

[3] E contrario referunt Christiani, quod Sarraceni voces transglutiunt et cantus in faucibus gargarizant.

[4] Asserunt Gallici, quod Ytalici semper in crebra vocum fractione delirant, unde illos dedignantur audire.

[5] Ytalici e contrario perhibent, quod Gallici et Teutonici ad modum febricitantium tremulas voces emittunt et, cum per immoderatam vocum emissionem celum propulsare nituntur, aut arbitrantur Deum esse surdum aut illum posse aliqua vocum rabiditate placari.

[6] Ceterum in hoc debent placere cantores, quod ad invicem se contempnunt et semper unus errorem suum per alienum excusat et dicit: 'Organum illius non dimisit me perficere melodiam'. Frequenter enim insufficientiam sui cantus imputat voci vel dissuetudini. Et est notandum, quod cantores omnes volunt de ordinata positione vocum laudari, quia quantumcumque displiceant auditoribus, sibimet placere noscuntur; quoniam cantus est actio anime,| et nisi ex morbo proveniat aut aliquis canere compellatur, semper de letitia cordis| procedit. Quod notari potest in risu et iocundis motibus corporum humanorum. Nam fere omnes electi cantores esse videntur mobiles et lacivi, consuetudinem a delectatione cantandi trahentes.

     anime | [9vb] P              cor|dis [12va] S
[7] Mulieres etiam annose in suis melodiis reiuvenari videntur, et pastores, cum per deserta et nemora modulantur, se putant in celestibus commorari. Nam omnis, qui cantat| ex iocunditate, quam habet vel sperat habere, prorumpit in vocem, quam habet ex motu anime provenire. Sed est instantia in doctoribus cantuum, qui, cum docent, sepe tedio afficiuntur et nimia repititione cantandi; et in his, qui fatigantur in ecclesiasticis officiis; vel in ioculatoribus, qui propter cantum volunt esse lucrosi; aut in illis, qui aliquando cantant in nemoribus et locis dubitabilibus, ne timorosi esse credantur.
    can|tat [18r] A

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum © Università di Pavia 1999