Boncompagnus 4.2 
Table of Contents -- Previous title -- Next title-- Tituli 
Incipits -- Siglorum conspectus

|4.2 DE VICTORIIS INTIMANDIS

|4.2.1 Rex Francie significat regi Aragonie victoriam, quam habuit de rege Anglie.

[1] "Quamquam orbem universem scire credamus victoriam, quam nuper habuimus de rege Anglorum, tamen ut serenitas vestra plenius intelligat, principalia duximus enarrare. In primis quidem cepimus Gisore et Leon et preter civitatem Rotomagensem totam devicimus Normandiam et insuper universam Pictaviam et Andegandensem comitatum sine diminuitione aliqua optinemus."
| [60r][32va][40vb] S            | [32vb] P [41ra] S

4.2.2 Responsio.

[1] "Fama perambula vestram nobis victoriam insinuaverat ac triumphum, unde plurimum letebamur. Sed nunc est nobis letitia geminata, quia per triumphatorem triumphi et victorie rerumque gestarum notitiam iam habemus, unde Aragonense regnum exultat et nos alacritate multiplici gloriamur, quoniam in triumpho vestro glorius triumphamus."

4.2.3 Comes Flandrensis, dux Venetiarum et marchio Montisferrati significant regibus et populis Christianis, quod urbis Constantinopolitana capta est a Latinis.

[1] "Triumphum et victoriam ab initio et ante secula inauditum vestre celsitudini, totius orbis populis et| nationibus universis volumus enarrare, ut modernis et posteris memoria relinquatur. Sed cum celi mirentur, pavescat terre situs, colles montium inclinentur, maria fugiant, retrorsum flumina convertantur, elementa etiam pre magnitudine contremiscant, volucres celi consuetum restringant volatum, pisces ordine retrogrado per semitas aquarum transcurrant, fere silvarum oves et boves universa pecora campi stupescant, non est mirum, si de captione urbis Constantinopolitane rerum gestarum ordinem prosequi non valemus, quoniam ad referendum singula stili deficerent poetarum." [2] "Generalia igitur generaliter nuntiantes, breviter intimamus, quod urbem Constantinopolitam tradidit Dominus in manibus Latinorum, centuplicans unicuique vires, quibus unus persequebatur centum et decem infinitos prosternebant. Hic aperitur visio Danielis, hic renovantur troni Jeremie, quia infinita Grecorum cadavera in plateis iacebant. Nec erat, qui sepelliret. Hic reservantur claustra virginum violanter uxorales thorum, corrumpitur castitas viduarum et monialium ordines incestuoso consortio polluuntur. Auferuntur aurea et| argentea vasa, palia et lapides preciosi de famosissimo Sophie Templo, cuius pulchritudo celum empyreum transcendebat. Duodecim apostolorum basilica virgiliotum et pantopophiti pantocratio a victoribus spoliantur et plusquam duo milia ecclesiarum thesauros manus de vicentium rapuentur. Invasimus imperialia palatia Blacerherniam videlicet ac Boccaleon, que coronis aureis renitebant, etiam in quibus inextimabiles sunt reperti thesauri."
et|  [41rb] S
[3] "Ceterum quis posset numerare aureorum multitudinem, infinita Grecorum spolia, pallia deaurata, coronas gemmatas et preciosas muremulas dominarum? Quid plura? Margaritis porte nitebant, muri erant undique deaurati| et paliis ac tapetis cohoperiebantur universa pavimenta domorum. Fecerant sibi Greci omnes apparatus aureos et argenteos usque ad laternas et crebrum. Ipsi namque bubulci et agrorum cultores, coccobistincto et purpura se ornabant vomeres lignones et etiam bovum cornua deaurates. Piscatores autem cristas aureas et pelves argenteas fieri faciebant nec retibus dignabantur apponere plumbum, sed loco plumbum aurum etiam funiculis ponderabat. Tabernarii quidem vinum in vasis aureis propinabant, ducentos pro nichilo facere chachabos argenteos, in quibus cibaria coquebantur."
undique de|aurati [33ra] P
[4] "Omnes ordines cunctique sexus non poterant pre multitudine numerari et vix erat aliquis inter eos, qui paupertatis honere gravaretur. Post hoc cepimus regnum Thesalonicensum et Romaniam totam, a Durachio usque Permam et devincimus Cretam insulam, et insuper Philadelphiam et Turchiam. Sed Blacchos et Cumanos adhuc ex toto non potuimus superare, tamen ipsum regem Blaccorum in civitate Andrinopoli obsidemus. Exurgat ergo latinitas veniat et non tardet, ad possidendum terram lacte et melle manente, clerus properet, quia vacant ecclesie cathedrales. Festinet militia, ut presit provinciis et civitatibus universis, acceleret populus, ut collat predia fructuosa, et ita imperium et regna valebimus in perpetuum possidere, que alitissimi providentia subiecit potentie Latinorum."

4.2.4 Rex Blacorum significat eisdem, quod cepit Constantinopolitanum imperatorem, et mala, que Latinis intulit et inferre minatur.

[1] "Confusa trium principum trinitas, que falso trinum et unum Deum deludere cogitavit, confusione trina confunditur, quia dum crucem crucifixi Ihesu pro recuperatione Terre Sancte fictitie baiularent, cruces et aras velud raptores imperii spoliarunt, sue fortitudini ascribentes imbecillitates et miserias Greculorum, qui a feminis solo sexu discrepare noscuntur. Non igitur pugnantium fortitudo sed effeminata Grecorum pusillanimitas Latinos fecit| esse victores. De trium siquidem numero Flandrensis arrogans coronatur, sed corona ipsa nubit viduata marito, quia dum in nos presumpsit calcaneum elevare, in campestri bello coronatum cepimus et coronam et plusquam centum ipsius principes. Coram illo subire sententiam iussimus capitalem absque numerosa reliquorum multitudine, que sub equorum calcibus periere. Decoronatum vero membrati fecimus dividi et corpus totum particulariter mutilari. Postmodum vero, cum fugaremus per nemora machinationem, interiit sagita percussus et nudus in potestate nostra remansit."
fecit | [41va] S

4.2.5 Significat rex Castelle1 victoriam,2 quam habuit de Miramominin.3

[1] "Miramomini, qui latine dicitur Massamutus, de maxima urbe Maroch, que olim dicebatur Cartago, progrediens strictum Sibile pertransivit cum exercitu infinito. Et non solum Yspaniam invadere minabatur, verum etiam omnes provincias usque Romam volebat suo dominio subiugare, cuius potentie cum paucis respectu sue multitudinis obviavimus, et invocato Christi nomine in ipsius exercitum agressum fecimus generalem. Sicque initum fuit prelium, in quo plusquam .XXX. milia Maurorum sub Christianorum gladiis perierunt, quam victoriam| ascribimus Ihesu Christo, quia nullus fuit, qui crederet vel speraret, quod de ipsorum valeremus manibus liberari, maxime cum solummodo illi, qui tubas cornua et cimbala propulsabant, numerari pre multitudine non valerent."
Miramonin A  Miramomenim/min? S        Masamutus S        dicitur latine tr. S           Marroch A       cum paucis ABMS: causa pacis P         exercitum] exercitu S     initium] victum S        sub] seu P om. S        victoriam| [33rb] P        ipsorum] illorum S
1 Alfonso VII, king of Castile (1158-1214) .       2 Battle of Las Navas de Tolosa, 16 July 1212. I. GARCIA RAMILA "Innocencio III y la crusada de las Navas de Tolosa' Rivista de archivos, bibliotecas y museos 41 (1927) 455-464; AMBROSIO HUICI MIRANDA Estudio sobre la campana de las Navas de Tolosa (Valencia, Vives Mora, 1916).         3 The emir of Morocco, Abu 'Abd Allah Muhammad al-Nasir, Emir al-Mu'minin, was fourth ruler of the Almohaden dynasty in North Africa and Spain. He ruled from 25 January 1199 to 25 December 1213. See Oliva 19.26, note 241, Boncompagnus 4.4.3, Palma 45. KARL-ERNST LUPPRIAN Die Beziehungen der Päpste zu islamischen und mongolischen Herrschern im 13. Jahrhundert anhand ihres Briefwechsels (Citta del Vaticano, Biblioteca apostolica vaticana, 1981) Studi e testi, 291. I have not seen two recent studies by M. ALVIRA CABRER (Universidad Complutense de Madrid): "La imagen del Miramamolín al-Nasir (1199-1213) en las fuentes cristianas del siglo XIII.” Anuario de estudios medievales 26 (1996) 1003-1028 and “El desafio del Miramamolin antes de la batalla de Las Navas de Tolosa (1212). Fuentes, datación y posibles origenes” Al-Qantara 18 (1997) 463-490.
 

4.2.6 Invectiva1 Phylipi2 contra Ottonem.3

1 For another example of invective in the Boncompagnus, see 1.1.12, Invectiva oratorum contra scriptores. Invectives are more thoroughly covered in Boncompagnus 1.9 and Rethorica novissima 10.1.      See also Boncompagnus 3.10.1 and Oliva XXX. This letter is edited in BöHMER Acta 762 and listed in BöHMER-FICKER Regesta imperii 5.*89 (p.30) as the final entry for 1204: "meldet dem Herzog Otto (dem Gegenkönige) die Unterwerfung des Erzbischofs von Köln, welcher denselben mit dem Bischofe von Palestrina auf Befehl des Papstes krönte, erwähnt die Unterwerfung dessen Bruders (des Pfalzgrafen Heinrich), erinnert ihn daran, wie einst seinem Vater wegen dessen Hochmuth und Untreue ganz Sachsen ausser Braunschweig genommen wurde, und fordert ihn Verzeihung versprechend zum Abstehen vom Reich auf. Ambitiosa dominandi--sustentare. BöHMER Acta 762 aus Boncompagni Boncompagnus. Zweitfellos erdichtet, aber mit der antwort Ottos dem Stande der Dinge in dieser Zeit genau entsprechend und wohl sehr bald nach der Ereignissen selbst im Umlauf gesetzt, da sonst kaum irgenwelche erwähnung der Krönung Philipps zu Achen fehlen wurde."       3 Philipp v. Schwaben und Otto IV. Phillip's invective and Otto's reponse are modeled on the letter exchange of Darius and Alexander (Historia de preliis 36ff., Epitome Valeri Iulii 38). This letter exchange is explicitly quoted from in Oliva 9.23, where Boncompagno's source seems to be Walter of Chatillon's Alexandreis 2.35-44. In addition, see the discussion of irony in 1.4.2

[1] "Ambitiosa dominandi protervitas, que multorum irrepit animis velud improba sanguisuga, traxit te dux Otto in laqueum deceptivum. Unde futura gravamina et iacturas non potes providentie oculis intueri. Sed utinam saperes et intellegeres, quomodo papa,1 cives Coloniensis2 et exiles fautores tui te sicut signum posuerunt ad sagittam, promittendo tibi munusculum, si aureum vellus cursitaveris ad habendum. Quare tua conditio puerilis esse videtur. Puer enim de harundine facit equum et de salice calcaria et ita currendo clamitat 'Equitemus.'"3

Ottonem Berlin A] Otonem Bern M S           irrepit Berlin P A] ireepit M derepit X irrepat S          traxit] taxit Berlin          Otto] Oto S      oculis providentie tr. A      intellegeres] intelligens? A          posuerunt MX] posuerint Berlin posuerit P          vellus] velum S          harundine] arundine P S Berlin
1           2           3

[2] "Considerasti quidem vultum nativitatis tue in speculo et Romano pontifici credidisti, qui te fraterculum gigantum esse putabat. Ecce, archipresul Coloniensis,1 qui te Aquisgrani2 cum Prenestino episcopo3 de mandato pape Nocentii4 coronavit, ad mandatum nostrum sponte devenit et prostratus pedum nostrorum scabello.5 De tanto excessu veniam postulavit frater nempe tuus, qui prior est sapientia et etate sibi providit cautius in futurum. Unde ad pedes nostre maiestatis accessit| et nobis non desinit iugiter deservire, preconsiderans quod aliter non evadere poterat iudicium ultionis."

gigantum] gignatum Berlin          Colloniensis P      Prenestino] Prestino S          Nocentii] Inocentii S          providit] et add. Berlin        maiestatis] magestatis S      ac|cessit [41vb] S             non tr. post evadere A P Berlin
1XXXXX.    2  Aachen. For another view of the double election, see Boncompagnus 3.3.1. For Boncompagno's portrayal of a normal election of the king of Germany, see Boncompagnus 4.1.1-3.      3  XXXXX.       4 FRIEDRICH KRäMER "Ueber die Anfänge und Beweggründe der Papstnamenänderungen im Mittelalter" Römische Quartalschrift 51 (1956) 148-188. See Boncompagnus 2.1.1, and the Poetria nova XXX.       5 See below, 3.14.4.

[3] "Memento igitur dierum antiquorum, cogita genealogias antecedentium et interroga patrem tuum, cuius vestigia propter inaudite presumptionis excessus presumptuosis passibus imitaris, et dicet tibi, quomodo propter arogantiam et infidelitatem suam punierit eum pater noster victorissimus Fredericus et abstulerit ei totam Saxoniam excepto Brunsuich,| ubi tu quandoque velud in singulari tugurio requiescis."

imitaris] inmittaris P       victorissimus] victorio siscimus P        Fredericus] Federicus S       Brunsvich | [61v]  A Ppc
[4] "Deponas ergo cornua et mitram, quam tibi papa concessit, et studeas penitere, dum presto est benignitas remittentis, quoniam ex gratia consanguinitatis adhuc tui dignabimur misereri, conferendo insufficientie tue subsidia oportuna, quibus vitam possis inopem sustentare."1
 et2om. A          presto] presta A          quibus--sustentare om. A
1A = 61r-61v; Berlin = 86r-86v; Bern = 83ra-83rb; M = 29vb-30ra; P = ; S = 46ra-46rb<BR> Edition of this and following letter perhaps found in WINCKELMANN

4.2.7 Responsiva Ottonis contra Philippum.1

1This letter is edited in BöHMER Acta 763 and listed in BöHMER-FICKERRegesta imperii 5.*235 (p.71): "antwortet dem Philipp, welchen ihn höhnisch an dessen frühere Bestimmung zum Geistlichen erinnert, auf dessen Aufforderung vom Reiche abzustehen: er vertraue dem Papst der ihm das Kaiserthum versprochen, und dem nicht zu widerstehen sei, wie ja auch zu Venedig Papst Alexander seinen Fuss auf den Rücken des Vaters Philipps setzte; nicht der abgesetzte Erzbischof von Köln habe ihn zu Achen gekrönt, sondern der apostolischen Legat im Auftrage des Papstes; sein schwächlicher Bruder werde sich zu Philipp gewandt haben, um in dessen Kirche eine Pfründe zu erhalten; sein Vater habe Sachsen verloren wegen der Untreue seiner Deinstmannen, wie ähnlich ja auch Philipps Schwiegervater und Schwager das Reich von Constantinopel und das Leben verloren; sein Vater habe ihn aufgefordert, das ihm geschehene Unrecht zu rächen, und das unbezwingliche Braunschweig in guter Hut zu halten; halte Philipp ihm seine geringen Mittel vor, so sei es um so weniger ehrenvoll für denselben, von ihm so oft beseigt zu sein. Cavillosum exordium--superasse. Böhmer Acta 763 aus Boncompagni Boncompagnus. Erdichtet, aber wohl gleich in dieser Zeit in Umlauf gesetzt; vergl. bei Phil. nr. 89."

[1] "Cavillosum exordium, que in tue 'invective' initio posuisti, Philippe, 'contra' te potest verisimiliter allegari, quoniam 'protervam et voracem dominandi ambitionem' habere videris, ex quo contra Deum et apostolorum vicarium, qui te cum omnibus fautoribus tuis excomunicationis vinculo innodavit,1 volens quod inperare non debeat aliquis de genere viperarum,3 tibi Romanum imperium usurpare moliris.2 Incepisti postmodum ab 'utinam' optativo, Deum tamquam levita misticus rogitando, credens Herbipolis remorari, ubi preposituram vacantem habebas."

Ottonis] Otonis Bern A S          innodavit] inodavit M S          imperare] inperare Berlin         Romanum] humanum A         vacantem] vaccantem M
1 Date and article.         2 RNI XXXXX.      3See Boncompagnus 2.2.1 (Excommunicat papa imperatorem propter usurpationem).

[2] "Nos enim absque oratione tua 'sapimus et intelligimus, quod vicarius Christi, cives Colonienses et magni fautoresnostri' dederunt nobis pharetram et arcum, ut in victorie 'signum' infigamus tibi ultionis dire 'sagittam'. Sicque 'munusculum' idest imperiale sceptrum nobis libere 'promiserunt', scientes quod 'aureum vellus', idest Romanum imperium optinebimus preliando. Unde 'nostraconditio| puerilis' idest pura 'esse videtur'. 'Pueri' enim sumus, idest in militia pura et in diris preliis tamquam aurum in fornace probati,1 quare 'de arundine' facimus 'equum', quia te quasi arundinem reputamus in bello et idcirco fecimus 'calcaria de salice', ut inimicorum organa in salicibus suspendamus."

 pharetram] pharetra Berlin         dire ultionis tr. A         idest om. Berlin         vellus] velum S         nostra om. A        conditio| [33va] P        idest] et Berlin         Pueri--diris om. A         pura S] puri M Berlin pueri Bern         probati] probata S         facimus--arundinem om. quasi per homoileuton S
1Prov. 27.21, Sap. 3.6

[3] "'Consideravimus quidem vultum nativitatis nostre in speculo' idest in Romana ecclesia, que speculum est omnium et lucerna, spem nostram posuimus 'credentes Romano pontifici, qui non ab re putat nos esse fratrem Gigantum.' Unde ipse velud Gigans egressus est ad resistendum presumptioni tue. Nec est, qui se abscondere possit a calore indignation eius, quoniam Alexander tertius Venetiis dorsum patris tui calcavit, dicens: 'Ambulo super aspidem et basiliscum.'1 Si autem super lignum viride hoc fecit, in sicco quid faciet, patet procul dubio universis."

 nostre S] vestre A M Bern Berlin         nostram om. S         ab re putat] abreputat M         esse nos tr. A         Gigantum] gignatum Berlin         Gigas] Gigans S         basiliscum] basilicum A S         sicco] sico M
1

[4] "'Coloniensis quidem non archiepiscopus sed depositus nos apud Aquisgranum| minime coronavit.' Immo 'Prenestinus episcopus' apostolice sedis legatus, 'de mandato et auctoritate domini pape Innocentii,' de cuius consecrati nominis initio prepositionem temere subtraxisti, regalem posuit super capud nostrum coronam, signa imperialia conferendo cum celebritate solempni. 'Frater nempe meus eger est pedibus' et viribus corporeis enervatus et idcirco tibi appetit 'deservire,' ut in ecclesia tua sibi aliquam prebendam assignes. Ceterum videre potes, quod ex una radice plante sepe plures consurgunt et illarum aliqua efficitur sterilis et morbosa."1

Aquis S | [42ra] S                    minime] munere S       consecrati nominis] consecrationis Berlin consensu S         initio] initium S         corporeis] corporis Berlin         aliquam] aliquando M         consurgunt A S M Bern] consurgant codd.
1

[5] "Preterea 'dierum antiquorum meminimus et interrogavimus patrem meum' et dixit nobis, quod ei non 'abstulit Saxoniam Fredericus,' sed fuit quasi causa inductiva et cooperatrix ad inducendum ministeriales1 et servos suos contra eum, quoniam domestici et familiares facile valent statum subvertere dominorum, sicut in socero tuo et cognato potes per similitudinem intueri, quorum unus per carnalem fratrem et alter per consobrinum Constantinopolitanum imperium et vitam amisit.2 Pater insuper noster nos fuit plurimum exortatus, quod suam iniuriam vindicemus. Inquit enim: 'Non debet iura hereditaria possidere, qui patris iniuriam non nititur vindicare.' Iniunxit etiam| nobis, ut 'Brunsuich' faciamus omni tempore diligentius custodiri, quia civitas inexpugnabilis est et inexpugnabiles principes conservavit. Unde ipsam in odium alicuius non debes 'tuguriam', sed urbem regiam appellare."

 meum] vestrum Berlin         Fredericus A Bern] Fridericus Berlin Federicus S M         quasi om. A         cooperatrix Bern] cohoperatrix A S M corporatrix Berlin         inducendum] ducendum S         facile] facille M         socero] socio Berlin         exortatus] exhortatus Bern Berlin         vindicemus] vendicemus A         Inquit] Inquid Bern         enim om. Berlin         vindicare] iudicare S vendicare Bern         nobis etiam | tr. [62r]  A         Brunsuich] Brusuich Bern S Berlin         faciamus] etiam add. Berlin         non repit. Berlin         tuguriam] tugurium A M         urbem] civitatem A
1 For ministeriales 6.5.1-5.       2

[6] "Demum non 'deponemus cornua,' sed apponemus imperialem coronam, quam nobis dominus papa donabit, in nomine cuius exaltabuntur cornua nostra, quoniam erexit cornu progeniei nostre, nos in regem exultationis oleo perungendo."

deponemus] deponimus S
[7] "Penitentiam adhuc exhibere non potes neque remissionem facere delictorum, quia non dum es in episcopum consecratus. Sed ridiculosum pro certo esse videtur, quod illi misereri promittis, a quo miseracordiam implorare deberes, quoniam Romanum tibi abstulit imperium et super dorsum tuum non desinit fabricare."
non dum] nundum M         deberes] debes Berlin
[8] "Super eo vero, quod nos 'inopes' appellasti, erubescere deberes admodum et stupere, quia tunc honori tuo detrahis manifeste, cum illos appellas 'inopes', qui te superabiliter diris guerris et diuturnis fatigant. Nemo umquam sane mentis gloriatur se devicisse formicam, sed ille gloriam de sua virtute reportat, qui leonem vel ursum dicitur superassse."1 |
 inopes nos tr. M         illos] illas A         diris] duris Berlin         guerris] gueris M werris S    superasse| [33vb] P
1 A = 61v-62r; Berlin = 86v-87v; Bern = 83rb-83va; M = 30ra-30rb; P = S = (46rb)-(45va)

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum© Università di Pavia 1999