Decretists and Glossators on the Form of Address and Use of Majestic Plural in Papal-Imperial Correspondance

1. Rufinus Summa decretorum:1

Victor etc.] Attende quod olim mos erat ut in salutatione imperatores se apostolico preponerent et ei in singulari numero scriberent; hodie autem pro aucta reverentia apostolice dignitatis eum in salutando preponunt et per pluralem numerum locuntur, quasi suum maiorem.

2. Stephen of Tournai Summa decretorum:2

Victor Nota consuetudinem esse antiquitus esse, quod imperatores apostolics scribentes nomina sua praeponebant, quae hodie mutata est.

3. Huguccio Summa decretorum:3

Victor Consuetudo erat antiquorum ut semper nomen mittentis praeponeretur, quod nunc immutatum est, vel forte tunc temporis ad huc novella erat <ecclesia>, nec ita honorabatur principibus, ut nunc eterne.

The same problem was then addressed by the glossators comments to Codex 1.1.8.

4. Azo's Lectura super Codicem:4

Gloriosissimo et clementissiomo filio Justianiano A. Iohannes urbis Rome Praemittit nomen Imperatoris Papa, quare maior videtur Imperator Papa, et dic quod maior est in secularibus, Papa in spiritualibus. Sed quia spiritulia meliora et maiora sunt simpliciter temporalibus, concendendum est simpliciter quod Papa maior sit et pro maiori debeat haberi quam Imperator... Victor Iustinianus pius felix etc. Verba ista eodem modo possunt exponi, sicut notavi supra DE EMEND. Iustin. Cod. in princ.

5. Gloss to Codex 1.1.8 from Munich Clm. 22:5

filio ex hoc verbo colligitur quod papa maior est quam imperator. Nam patrem maiorem esse filio nemo est qui ignoret, habet enim in potestate nisi ipse eum emancipaverit, vel aliis modis non incognitis de potestate exierit. Nec obstat quod nomen suum postponerit, quia hoc fecit propter nimiam humilitatem. Nam ex causa humilitatis se servum servorum dei appellat secundum Placentimum et Pillium.6

6. Glosses from Azo's Apparatus in Codicem 1.1.8.6:7

Imperator se tamquam maiorem premittata in epistole textu, quod ad similitudinem Moysis fit, quia et ipse vir sanguinumb fuitc, et premittebaturd fratri suo Aaron. Nam et ipse elegit eum, ut dicitur in decretise, Causa VIII.f, et populum iudicabat et quasi utrumque gladium excercebat, nam et mandata Domini executioni mandabat. Ipse ergog vice imperatoris fungebatur, nec erat sacerdos, quia vir sanguinum erat. Alioquin si sacerdos esset, sacra Domini ministraret prohibenteh Dominoi, qui ait D.j: 'Nolo ut mihi sacrifices, quia vir sanguinum es.' Set contra videtur quod etiam in spalteriok Moyses et Aaron in sacerdotibus eius.l Respond. ideo, connumerat eum prophetam inter sacerdotes, quia et ipsam sacra Domini precepta ministrabat, non tamen erat sacerdos, ex qua auctoritate illud perpendi potest, quodn ipse maior eratn. Nam et suum nomen preponitur et quod utriusque potestas gladii sit circao principesp, nam etq in toto veteri et novo testamenti non reperitur quod Moyses fuerit sacerdos vel quod intraret tabernaculum. Az.



1 SINGER ed. 193.

2 SCHULTE ed. 118.

3 Admont, Stiftsbibliothek 7, fol. 124va.

4 Turin 1966 reprint of CONTIUS' 1577 Paris ed., p.8.

5 PESCATORE ed. Miscellen 2.80

6 Placentini Summa Codicis (Torino 1962) does not comment on 1.1.8, but see 1.22, 6.29.

7 Munich Clm. 22 fol. 3va. Collations of Alba Julia II.4 fol. 2ra (=AJ), London BL Harley 5117 fol. 5rb (=H):

a premittit H          b sanguineus H          c erat H        d preferebatur AJ H       e Decretum AJ H          f spaces in Clm 22, Octo in AJ        g om. AJ H            h perhibente AJ prohibendo H        i Domino ait H        j David H        k Psalterio AJ        l etc. add. H         m ipse AJ       n-n quod erat maior H        o penes AJ H      p principem H          q om. H

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998

Scrineum © Universitą di Pavia 1999