INCIPIT NOTVLE
AVREE BONCOMPAGNI
[1.
PROLOGVS.]
Cum in rotundo
monticulo iuxta Rauonem operam in rethorica sedulus exhiberem, a sociis
et amicis karissimis rogatus, me biduo ab opere incepto retraxi et cepi
quasdam in dictamine facere 'Notulas,' quas propter effectum uolui 'aureas'
uocare. Et licet in Tractatu uirtutum plurima dixerim, notabilia
non tamen omnia dicere potui, que ad scientiam dictaminis pertinebant.
In hiis autem, prout|[11rb]
potero, supplebo defectum et nichil inutile nullumque uerbum superfluum
ponam, quia non est aurum purum, si alicuius metalli recepit contagionem.
BONCOMPAGNI:
BONI COMPANGI V om. Si rubr. om.
codd.
absit P3 Rauonem: Rauennam
Clm. 14736 ex. Sutter rationem Sa
operum: aperum V rhetorica: rhethoricam P3
Sa karissimis SaP3: karis codd.
quasdam cepi tr. Si uocare: nominare
P3Si Et Sutter Sa P3Si:
om.
codd. Tractatu: contractu M
hiis: his P3Si defectum om.
Sa uerbum P3:
om.
Si Sa codd. contagionem: P3om.capitulum
secunda et tertia
[2.]
DE X. GRADIBVS ASCENDENDI AD PHILOSOPHIAM1
Decem sunt gradus
ascendendi ad philosophiam. Primus est remotio inutilis cure. Secundus,
ut sciat, placeat. Tertius, ut bonus queratur doctor. Quartus reuerentia
magistralis. Quintus assiduitas legendi.2
Sextus abstinentia. Septimus diuitiarum contemptus. Octauus, ut ea, que
didicit libenter, aliis repropinquet.
Nonus, ut erudiendus a nemine adiscere erubescat. Decimus, ut occasione
precepte scientie aliquos non contempnat.
rubr.
om. codd. totum capitulum secundum absit
P3Si Sa repropinquet: relinquet Sutter
repropinent V
[3.]
QVOD VI. SVNT, QVE CONSIDERARE DEBET ORATOR.
Sex sunt, que
considerare debet omnis dictator, scilicet ordinem construendi, appositionem
uerborum, intellectum locutionis, mores hominum, consuetudines terrarum
et quomodo satisfacere possit uoluntati mittentis.
rubr.
om. codd. totum capitulum tertium absit Sa
P3
[4.]
DE CONSERVATIONE SECRETI.
Notandum est,
quod dictator quilibet non debet secretum sibi commissum alicui reuelare
neque litteras componere falsas, quia indecens et nefarium uideretur, si
tam honestum et preclarum officium aliqua infidelitas uel uitium denigraret.
rubr.
om. codd. absit P3
Notandum--quilibet om. Si debet: aliquis
add.
Si secretum--revelare: revellare secretum
Si litteras: littas V
honestum Sa P3Si: honestam codd.
preclarum: tam praem. Si aliqua: aliquo
Sa uel uitium om. Si
[5.]
QVOD INCIPIENDVM SIT A FACTO.
Nota, quod semper
a facto, de quo agitur, debes exordium|[67va]
trahere, quia indecens uidebitur tractatus, si exordium non uideatur narrrationi
uniformiter coherere, quod Tulius in utraque Rethorica satis expresse
declarat.3
Si autem hunc modum exordiendi uidere uolueris, legito in Commento,
quod super Rethoricam feci,4
ibique reperies omnimodam|[124vb]
et plenariam exordiendi doctrinam.
rubr.
om. codd. Si absit
P3
agitur: agi V coherere: cohere M
Tullius Sa uidere:
diuidere M om. P3 vides Sa super:
semper Sa plenariam: plenam P3Si
[6.]
QVOD NARRATIO DEBET ESSE BREVIS.
Nota, quod narratio
debet esse breuis, lucida et aperta,|[12ra]
uera uel probabilis, ut Tulius in Rhetoricis dicit.5
Hiis enim obedire preceptis facile est scienti. Set quia meum non est propositum
de talibus hic tractare, permixte notulas, secundum quod memorie occurrunt,
breuiter uideamus.
rubr.
om. codd. absit P3
aperta et lucida tr. Si et--uel om.
P3 vera vel: et Si
Tulius: Tullius P3 Rhetoricis:
Rhetorica P3Si Hiis: His P3Si
scienti: facienti P3 tractare:
tr. P3ante de permixte:
set praem. V notulas: idest add.
P3Si
occurrunt: occurrit P3
uideamus: uideto/uidero P3Si
[7.]
QVALITER NOMINA DEBEANT PREMITTI.
Nota, quod par
parem et minor maiorem omni tempore premittere debet.
rubr.
om. codd. Si absit
P3
premittere legi: premitti P3Si premiti codd.
[8.]
DE PROPRIIS NOMINIBVS IN SALVTEM SCRIBENDIS.
Nota, quod propria
nomina in salutationibus debent integraliter scribi,6
nisi determinentur cognomine uel agnomine aut aliqua dignitate seu nomine
loci.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 agnomine: pronomine P3Si
[9.]
DE SINGVLARITATE VEL PLVRALITATE SERVANDA.
Nota, quod de|[83rb]
singularitate uel pluralitate quando unus alteri loquitur, seruande sunt
approbate consuetudines terrarum. Verumtamen hoc est summopere notandum,
quod par de pari, minor de maiori et subditus de prelato debent pluraliter
loqui, de se uero singulariter facere mentionem. Hoc tamen a consuetudine
sola et non ratione procedit, sicut euidentissime in Tractatu uirtutum
probatur.7
rubr.
om. codd. Si absit
P3
de om. Si pari: et add. P3
probatur: proba V tr. P3 ante in probatur: probo
tr. Si ante in
[10.]
DE SIGNIS NARRATIONIS.
Nota, quod hoc
sunt signa narrationis, quando exordia precedunt: 'hinc est' 'inde est'
'proinde'. Ista quidem non possunt esse principia petitionum propter frequente
usum.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 SIGNIS: SIGNA V
hoc: hec Si hinc P3Si: hic codd.
quidem: quidam P3
[11.]
DE SIGNIS PETITIONIS.
Nota de signis
petitionis, quod hoc sunt signa petitionis: 'Quapropter', 'eapropter',
'cuius rei causa' uel 'gratia', 'quam ob rem', 'qua de re', 'quare', 'quocirca',
'uerumquia'. Verumtamen dictatores domini pape utuntur hiis signis: 'eapropter',
'uerumquia', 'quocirca' et 'ideoque'. Nam et hec et alia faciunt ad cautelam
propter malitiam falsariorum. Ista quippe dicuntur signa petitionum in
epistolis, quas pares paribus et minores maioribus transmittunt. Sed quando
maiores sibi subditis scribunt, possunt proprie dici signa conclusionum,
quia non dicuntur aliqui suis inferioribus porrigere petitiones, licet
illos rogare uideantur|[12rb]
ad tempus. Nam talium rogamina loco mandatorum suscipi debent, nisi uelles
largo modo accipere 'petitionem', ut non inspiciatur proprietas locutionis,
scilicet quando talia signa ponantur loco partis.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 de signis petitionis om.
P3S
qua de re om. M dictatores domini
pape: notarii curie Romane P3Si
utuntur: omnibus add. P3Si non praem. Si
hiis: his VP3 signis: scilicet
add. V nisi usque usu habent add. P3 set in frequenti
usu habent Si uerumquia: uerum quia
M tr. P3Si post et
ideoque om. P3Si Nam et
hec P3: om. et codd. Si
petitionum signa tr. P3
Sed quando: quoniam M quando P3:
quandoque codd. scribunt P3:
om.
VSi mittunt codd. non add. codd.
proprie om. P3Si dici:
dicere V uideantur P3: uideatur
codd.
tempus P3Si: tempore
codd.
inspiciatur proprietas P3: inspiciantur proprietates codd.
scilicet legi set MV ???P3
ponantur P3: tr. ante talia Si ponuntur codd.
[12.]
DE SIGNIS DIVISIONIS.
Nota, quod hec
sunt signa diuisiua: 'Preterea', 'insuper', 'ad hoc', 'super eo uero',
'ex eo uero', 'quod autem' et dicuntur diuisiua, quia diuidunt significatum
a significato. Verumtamen sit multociens diuisio beneficio participii hoc
modo: "Ecclesiam cui permittente Domino deseruimus, apostolatui uestro
deuotissime commendamus, pietatem uestram humiliter deposcentes, ut nostrum
dignemini priuilegium renouare." Ecce primo ecclesia commendatur et
postulatio fit, ut priuilegium renouetur. Vel aliter: "Latorem presentium
benigne suscipias et honores prouisurus8
attentius, ne iura episcopalia diminuas per aliquorum consilium uel fauorem."
Fiunt enim multociens consimiles diuisiones et fieri possunt. Set non dicitur
participium signum diuisivum, licet gratia participii fiat diuisio, quoniam
quandoque uerbum cum copula posset facere similem diuisionem, set non ita
ornatam. Fit etiam diuisio beneficio puncti suspensiui,|[67vb]
qui uim copule gerit, hoc modo: "Virum mendacem, prelatum auarum, senem
luxuriosum et socium proditorem detestatur anima mea." Verumtamen non
dicitur punctum signum diuisiuum, sed terminus diuisiuus. In Rethorica9
quippe aliter accipitur diuisio, quia ponitur ibi pro principali|[125ra]
parte rhetorice orationis.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 diuisiua signa tr. P3
diuisiua: diusiua M divisa Si preteria M
ex eo uero om. P3 diuisiua:
diusiua M divisa Si diuisio multociens
tr. Si Ecclesiam: vestram add. Si
permittente P3: permanente codd.
dignemini: digneminei P3ac
iura episcopalia legi: in ea episcopalia V iura episcopalalia P3
iura epistolaria codd. per P3:
pro codd. consilium uel fauorem: consilia
uel fauores V. similem tr. P3Si
ante
posset posset: possunt V
non ita ornatum: nomina de natura Si qui:
quia
P3Si punctum P3: punctus
codd. Si pro P3: om. codd.
in Si
[13.]
DE SIGNIS CONCLVSIONIS.
Nota, quod signa
conclusionis nemo assignare potest, quia infinite sunt dictiones, que in
conclusionibus ponuntur. Nec uidetur orator per unam solam dictionem ad
conclusionem posse uenire, nisi plures ponat hoc modo: "Dictum est superius,
qualiter socium in itinere occiderit et probatum, quomodo eum in abdito
sepellerunt etc." Nam omnes conclusiones|[12va]
sunt per congeries uerborum. Vnde conclusionum signa non possem in dictionibus
assignare. Quidam olim tamen dixerunt, quod signa conclusionis erant 'quod
si feceris'10
uel 'si non feceris,' quorum sententia puerilis esse uidetur.11
rubr.
om. Si codd. absit
P3 orator SiP3: enim
codd.
in: et M nisi om. Si
abdito: abscondito Si sepellerunt: sepellunt
V olim P3Si:
om. codd.
tamen olim tr. Si
[14.]
QVALITER NOMINA PROPRIA DEBEANT IN NARRATIONE SCRIBI, CVM DICITVR 'LATOR
PRESENTIVM' VEL SIMILIE.
Nota, quod cum
propria nomina in narrationibus ponuntur, illa debent per hanc dictionem
'nomine' aut dictionibus ex positiuis 'scilicet' et 'uidelicet' determinari,
que trahi possunt ad aliquam appellationem. Vt cum dicitur "Transmittimus
ad uos nuntium nostrum nomine Benedictum." Nam si diceretur "Transmittimus
ad uos nuntium Benedictum," esset hoc nomen 'benedictum' equiuocum,
quod posset teneri adiectiue ad nuntium, posset etiam intelligi proprium
nomen et sic totam locutionem redderet uitiosam. Si autem ponatur aliquod
proprium nomen quod ad nullum possit trahi appellationem, ut "Transmittimus
ad uos nuntium nostrum Martinum," uel "latorem presentium transmittimus",
non oportet, quod aliter determinetur. Porro istud nomen '.M.' trahi numquam
poterit ad appellationem et sic de ceteris est intelligendum. Et ista notula
numquam fallere potest, nisi quam ponitur signum particulare cum aliquo
appellatiuo ante proprium nomem hoc modo: "Quidam homo nomine .M.,"
incongrue diceretur "Quidam homo .M." propter repugnantiam substantiuorum.
Similiter non precedat relatiuum cum aliquo uocatiuo uerbo, ut hoc: "Qui
uocatur .M. currit."
rubr.
om. codd. Si absit
P3 aut: cum V
aut dictionibus--uidelicet om. P3Si
que: qua Si dicitur: dicimus Si
nomine Benedictum Si: nomine benedictum MV benedictum nomine tr. P3
nuntium om. Si Benedictum V: benedictum
MP3Si nomen om. Si
trahi posset tr. P3 trahi:
intelligi Si Martinum: martinum MVP3
tr. post presentium Si uel--transmittimus
P3Si (transmittimus om. Si): om. codd.
.M.: Martinus Si quam: quando Si
cum aliquo: in aliquo Si homo nomine M.:
ho. n. m. V M.: martinus P3Si
incongrue: quippe add. P3Si
M.: martinus P3Si non: nisi Si
.M.: Martinus Si
[15.]
QVALITER 'DICTVS' 'PREDICTOS' 'PRETAXATVS' ET CONSIMILIA NOMINA DEBEAT
PONI.12
Nota, quod si
nomen unius rei uel plurium rerum in aliqua causa uel tractatu semel nomen
repetere oportet, sufficit, ut dicas 'dictus .M.' uel 'dicta pecunia.'
Si autem oporteat dictatorem hoc nomina propter multiplicitatem negotiorum
ponere, primo ponatur 'dictus,' secundo 'predictus' uel 'iamdictus' seu
'antedictus.' Et licet 'predictus', 'iamdictus',|[12vb]
'antedictus', 'prefatus', 'pretaxatus', 'supradictus' et prenominatus'
equipollentia sint|[125rb],
et ubicumque possit poni unum et reliquum, uidetur quod si prolixum fuerit
negotium, debent successiue ordinari, sicut in hac notula ponuntur. 'Sepedictus'
autem semper debet in fine locari et semel tantummodo poni. Item est notandum,
quod 'supradictos' non debent semper in eadem clausula poni|[83vb]
cum dictione, cuius causa fit repetitio. Set possint poni relatiua multociens
ad supplementum repetitionis.
rubr.
om. codd. Si absit
P3
rerum: re VP3 te Si causa:
epistola Si nomen: tantum Si
M.: martinus P3Si oporteat--ponere
om. Si hoc nomina--ponatur dictus
om. P3 primo: bis praem.
Si ponatur--predictus: dicas Si
supradictus om. P3Si possit:
potest Si poni: P3 incipit
novum capitulum in fine: infinite Si
locari: collocari Si tantum modo: termino
Si notandum est tr. P3Si
supradictos: aliquod supradictorum P3Si
eadem tr. V ante debent debent:
debet
P3Si semper om. Si
dictione: dictatore M re P3Si
repetitio fit tr. Si fit: sit V possint:
possit
P3 possunt Si relatiua:
relatiue
P3 repetitionis: quia...tractatu
tr. VP3 (ex infra 16)
[16.]
DE POSITIONE PARTICIPIORVM.
Nota, quod taliter
debet participium cum uerbo construi, quod propter discoherentiam|[68ra]
temporis uitiosa oratio non reddatur, quia nil refert, si feceris bonam
grammaticam et sensum humaueris locutionis. Grammatice quippe diceretur
"Propter incumbentia negotia meum nuntium iam unius elapso diei spatio
direxi, prouidentiam tuam attentius deprecans, ut ad me non differas quamcitius
uenire." Ecce propter discoherantiam temporis corruptus est sensus
locutionis, quod omne tempore quo nuntium misit, hoc postulare minime uidebatur.
In talibus temporis discoherentiis uidi quam plurimos errare, quia in positione
participiorum plurimi errant. Idcirco uniuersis et singulis duxi attentius
consulendum, ut participia lucide poneant sollicitius considerando, a quo
uerbo regi debeat participium, quod in aliquo ponitur tractatu.
rubr.
om. codd. Si absit
P3
construi: con--ui P3 temporis
P3: dictionum codd. om. V
reddatur: reddat V reffert Si
humaueris: umaueris M uiciaueris P3Si
unius elapso diei: unius mensis elapso P3Si
direxi: direcxi M deprecans: precans Si
differas: differat Si quod: quia P3Si
omne: eo Si misit: misi P3
temporis: temporium P3
quia--tractatu tr. SiVP3 ad finem c. 15
duxi: duxci M ut: per add. M
lucidum Si poneant: ponant P3Si
sollicitius: solicitius P3Si debeat
(debeant Si) regi tr. P3Si
ponatur Si
[17.]
QVOD VERBA EXIGANT PARTICIPIVM ANTE SE ET POST SE.
Nota, quod multociens
potest uerbum exigere participium ante se et post se hoc modo: "Confidens
plurimum de uestre amicitie sinceritate, latorem presentium ad uos dirigo,
liberalitatem uestrem attentius deposcens, quatenus ei mee deuotionis constantia
consilium exhibere dignemini et fauorem." Et licet sequens participium
exigatur a uerbo precedenti, intelligitur tamen ex parte|[13ra]
suppositi poni uel regitur forte a uerbo puncti suspensiui suffragio, qui
post uerbum uim copule gerit. Set si aliquis inferat "Ergo, remoto puncto
et ponita copula, conuenienter dicetur," non sequitur, quia suspensiuus
punctus semper maius habet officium quam copula, quia copulando diuidit
et diuidendo copulat. Item copula uim habet inter similia, punctus uero
diuersa copulat diuidendo.
rubr.
om. codd. Si absit
P3
quatenus: quam/quatenus? P3 mee:
imee V participium sequens tr. Si
intelligitur: intelligi P3 qui
Si (que P3):
quia codd.
ponita: posita Si convenienter dicetur:
contradicetur Si dicetur: diceretur
P3 habet maius tr. Si
Item copula--copulat diuidendo om. Si
[18.]
QVALITER PARTICIPIVM DEBEAT CVM VERBO PONI.
Nota, quod semper
debet poni participium in eadem clausula, qua ponitur uerbum a quo exigitur.
Vnde illi, qui scribunt in priuilegiis 'statuentes' per litteram grossam,
non modicum errant, quoniam illud participium uim exigitur a uerbo precedenti,
quod in alia clausula positum esse uidetur per litteram grossam, que scribitur
consequenter.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 qua: quam suum V
uerbum tr. V ante ponitur exigitur
P3Si: exigi MV illi qui P3Si:
aliqui codd. grossam: crossam MVSi
modicum P3Si: modicam codd.
errant: erant V uim om. Si
exigitur P3: exigi MV positum:
positu V per: propter P3
grossam: crossam MSi scribitur: ponitur vel
praem. Si consequenter: subsequenter Si
[19.]
QVALITER ISTI DVO GENITIVI 'HARVM' ET 'PRESENTIVM' SVNT PONENDE.
Nota, quod isti
duo genetiui, scilicet 'presentium' et 'harum,' hanc habent|[125va]
excellentiam sola consuetudine et non aliqua dignitate, quod semper hoc
substantiuum 'litterarum' comprehendunt. Nec oportet, quod dicatur nec
dici debet, quia cum dicitur 'presentium portitor' uel 'portitoris' uel
'presentium lator' siue 'latoris' et sic per omnes casus, ut 'portitori
presentium' uel 'latori presentium' semper intelligitur hoc substantiuum
'litterarum.' Vnde taceri debet propter ornatum locutionis.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 GENETIVI: .g. V
genetiui: .g. V excellentiam P3:
ex codd. Si dignitate P3:
natura dignitatem codd. Si dicatur
P3: dictator dicat codd. siue:
uel P3 omnes casus P3:
omnem casum codd. intelligitur: intelligi
VP3
[20.]
DE SVBSCRIPTIONIBVS EPISTOLARVM.
Nota quod cum
scribuntur epistole post sigillationem, non debet scribi 'Detur' uel 'Dentur,'
nisi forte|[84ra]
maior scribat minori, quia hoc uerbum 'Detur' quoddam uidetur notare dominium.
Vnde par pari et minor maiori 'Detur' uel 'Dentur' scribere non debet.
Verumtamen si uellet, posset scribere 'Presentetur' uel 'Presententur,'
quia non habet aliquem dominium denotare. Consilium meum est tamen, ut
nullum ibi uerbum ponatur, nisi forte quando maior scribat minori. Sufficeret
enim, si diceretur 'domino pape' uel 'domino Rauennati archiepiscopo' absque
omni uerbo et sic de ceteris.|[13rb]
rubr.
om. codd. Si absit
P3 scribuntur: super scribuntur
Si non P3Si: nam MV
Dentur uel Detur tr. P3Si
Detur quoddam: quoddam P3 et P3:
uel codd. minor maiori: maior maiori
Si si uellet om. Si
scribere posset tr. P3Si
Presentetur P3: Preferentur VMac Preferantur Si
aliquem dominium: dominium aliud P3 dominum aliquid Si Consilium:
Conscilium P3 scribit Si
archiepiscopo: archipresbitero Si
[21.]
DE YATIBVS CONCVRSIONIBVS SILLIBARVM.
Licet in Tractatu
uirtutum sufficienter dixerim de yatibus, adhuc tamen quibuslibet consulo,
ut frequenter yatum uocalium uitent. Tulius enim in Rethorica dicit,
quod crebras uitare debemus uocalium concursiones, que uastam atque yatem
orationem reddunt, et ponit exemplum: 'Bacca enee amentissime impendebant.'13
Per hoc enim quod dicit 'crebras,' intelligere debes, quod si quandoque
semel occurrat in distinctione et duabus uicibus in clausula, non est propter
hoc uitandus, quoniam idem Tulius yatum|[68rb]
omne tempore non uitabat. Verumtamen si punctus inter utramque uocalem
uenerit uel sillabam, non est yatus. Nec dico esse yatum, si aliud dictum
desinat in uocali et sequens incipiat ab alia uocali, nisi fuerit sequens.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 sufficienter dixerim: plurima
dixerim sufficienter Si frequenter: frequentem
P3Si yatum: hyatum P3
Tulius: Tullius Si crebras P3Si:
crebas codd. debemus vitare tr.
Si uocalium P3: om. codd.
yatem: hyatem P3 yantem Si
Bacaca Si enee: henee P3
amentissime: amenissime P3Si crebras
P3Si: crebas codd. quandoque:
quando Si in clausula P3: illeg.
codd. propter hoc P3: propterea
codd.
Si vitandum Si
yatum omne tempore non uitabat: non uitabat omne tempore hyatum (yatum
Si) P3Si intervenerit utroque
Si yatus: hyatus P3
yatum: hyatum P3 aliud dictum:
aliadictio
P3 aliqua dictio Si desinat in:
incipiat a P3 vocali:
vocalem Si alia: ipsa P3
fuerit P3Si: illeg. codd.
sequens: frequens Si
[22.]
DE INCVLCATIONIBVS SILLIBARVM.
Nota, quod propensius
est uitanda quarumdam inculcatio sillibarum, et ex eo quod uenusta pronuntiatio
fieri non ualeret, ut: 'Angelica karitatis' 'ferrum rubet' uel 'igitur
turba' uel 'igitur re' uel 'sinalimpham facit' uel 'uua uastatur' uel 'magistra
strenui' uel 'famosus suspendatur' uel 'fama mala' uel 'ara rabili' uel
'in rombo bono' uel 'michi chiba' uel 'angelus lustrat' uel 'licet cementum'
uel 'in tota taberna'; et intelligas de ceteris per omnes casus.
rubr.
om. codd. Si absit
P3 Nota--casus: Item nota
quod magis debes uitare prenuncionis?? quam hyatum, licet nota quod summe
uitandus est sillibarum hyatus, et presertim quando reperitur 's', uel
'r', quia in eis non modicum effenditur lingua P3
Nota--casus: Item nota quod magis vitare
debet pravum sensum locutionis quam yatum. Item notandum est quod summo
opere vitandus est sillibarum yatus, et presertim quando repetitur '.s.'
vel '.r.', quia in eis non modicum offenditur lingua. Item notandum est
quod hoc nomen 'dilectos' pertinet ad 'filios', et hoc nomen 'venerabiles'
pertinet ad 'fratres' et hoc nomen 'reverendos' pertinet ad 'patres'. Si
ara rabili:
atrabili M
EXPLICIVNT NOTVLE
AVREE BONICOMPANGI
Top
of page
-- Table of
contents -- Translation
Siglorum
conspectus -- Main
menu
1
See Epistola de regimine et modo studendi of Martino da Fano, ed.
LUIGI FRATI
in SMUB2 6
(1921) 25-29; PAOLO GARBINI
"Sulla Vita scolastica di Bonvesin de la Riva" SM3a
31 (1990) 705-737. Cf. Boncompagnus 1.3.1.
2
For some of the works which a orator should read, see Rhetorica novissima
8.1.18.
3
Rhetorica ad Herennium 1.7.11:
Item
vitiosum est [exordium] quod nimium apparatis verbis compositum
est, aut nimium longum est; et quod non ex ipsa causa natum videatur ut
proprie cohaereat cum narratione; et quod neque benivolum neque docilem
neque adtentum facit auditorem. De inventione 1.14.19:
...ideo quod illa quae prima dicuntur, si vehementer velis congruere
et cohaerere cum causa, ex eis ducas oportet quae post ducenda sunt.
4
It is not clear whether he glossed Cicero's De inventione or the
Rhetorica
ad Herrenium. For medieval Italian commentaries on Cicero's rhetorics,
see GIAN CARLO
ALESSIO "La tradizione retorica"
in IDEM Dall'Eremo al Cenobio
(Milan 1987) 321-327.
5
De inventione 1.20.28:
Oportet
igitur eam [sc. narrationem] tres habere res: ut brevis, ut aperte, ut
probabilis sit.
Rhetorica ad Herennium 1.9.14:
Tres
res convenit habere narrationem: ut brevis, ut dilucida, ut verisimilis
sit. At 1.9.16 versimilis is replaced with vera. See
<De vitiis evitandis et cursibus servandis in dictamine> 2.11.
6
Although such advice is eminently consistent with a Boncompagno's striving
for clarity in epistolary communication, so far as the manuscript transmission
can reveal, Boncompagno does not follow this precept in the Quinque
tabule salutationum and for the most part also does not in later
writings. Perhaps he purposes here to directly contradict French doctrine
(e.g. Aurea Gemma <Gallica> 1.24)
for the sake of scholastic opposition, although he agreed with that doctrine
in Isagoge 2.8-9.
Teaching and learning by advancing contrarieties played the same role in
medieval schools as does the experimental method in modern scientific research;
it need not be seen as evidence of a personality trait.
7
Tractatus virtutum §42-§49.
8
Note use of future participle provisurus; see below
Notule auree
16.
9
Rhetorica Ad Herennium 1.3.4.
10
See Boncompagnus 3.15.19.
11
Palma 32;
HEINRICH LAUSBERG
Handbuch der literarischen Rhetorik 1.66
12
See JOHN F. MCGOVERN
"The Documentary Language of Medieval Business, A.D. 1150-1250" Classical
Journal 67 (1971-2) 227-37 at 333.
13
Rhetorica ad Herennium 4.12.18:
...fugiemus crebras vocalium concursiones, quae vastam atque hiantem
orationem reddunt, ut haec est:
Bacae aeneae amoenissime inpendebant.
***
© Steven
M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum©
Università di Pavia 1999