Notule auree Boncompagni 
Table of contents -- Translation 
Siglorum conspectus -- Main menu

INCIPIT NOTVLE AVREE BONCOMPAGNI

[1. PROLOGVS.]

Cum in rotundo monticulo iuxta Rauonem operam in rethorica sedulus exhiberem, a sociis et amicis karissimis rogatus, me biduo ab opere incepto retraxi et cepi quasdam in dictamine facere 'Notulas,' quas propter effectum uolui 'aureas' uocare. Et licet in Tractatu uirtutum plurima dixerim, notabilia non tamen omnia dicere potui, que ad scientiam dictaminis pertinebant. In hiis autem, prout|[11rb] potero, supplebo defectum et nichil inutile nullumque uerbum superfluum ponam, quia non est aurum purum, si alicuius metalli recepit contagionem.
BONCOMPAGNI: BONI COMPANGI V om. Si    rubr. om. codd. absit P3      Rauonem: Rauennam Clm. 14736 ex. Sutter rationem Sa     operum: aperum V      rhetorica: rhethoricam P3 Sa     karissimis SaP3: karis codd.      quasdam cepi tr. Si      uocare: nominare P3Si      Et Sutter Sa P3Si: om. codd.      Tractatu: contractu M      hiis: his P3Si      defectum om. Sa       uerbum P3: om. Si Sa codd.      contagionem: P3om.capitulum secunda et tertia

[2.] DE X. GRADIBVS ASCENDENDI AD PHILOSOPHIAM1

Decem sunt gradus ascendendi ad philosophiam. Primus est remotio inutilis cure. Secundus, ut sciat, placeat. Tertius, ut bonus queratur doctor. Quartus reuerentia magistralis. Quintus assiduitas legendi.2 Sextus abstinentia. Septimus diuitiarum contemptus. Octauus, ut ea, que didicit libenter, aliis repropinquet. Nonus, ut erudiendus a nemine adiscere erubescat. Decimus, ut occasione precepte scientie aliquos non contempnat.
rubr. om. codd. totum capitulum secundum absit P3Si Sa     repropinquet: relinquet Sutter repropinent V

[3.] QVOD VI. SVNT, QVE CONSIDERARE DEBET ORATOR.

Sex sunt, que considerare debet omnis dictator, scilicet ordinem construendi, appositionem uerborum, intellectum locutionis, mores hominum, consuetudines terrarum et quomodo satisfacere possit uoluntati mittentis.
rubr. om. codd. totum capitulum tertium absit Sa P3

[4.] DE CONSERVATIONE SECRETI.

Notandum est, quod dictator quilibet non debet secretum sibi commissum alicui reuelare neque litteras componere falsas, quia indecens et nefarium uideretur, si tam honestum et preclarum officium aliqua infidelitas uel uitium denigraret.
rubr. om. codd. absit P3      Notandum--quilibet om. Si      debet: aliquis add. Si      secretum--revelare: revellare secretum Si      litteras: littas V      honestum Sa P3Si: honestam codd.      preclarum: tam praem. Si      aliqua: aliquo Sa       uel uitium om. Si

[5.] QVOD INCIPIENDVM SIT A FACTO.

Nota, quod semper a facto, de quo agitur, debes exordium|[67va] trahere, quia indecens uidebitur tractatus, si exordium non uideatur narrrationi uniformiter coherere, quod Tulius in utraque Rethorica satis expresse declarat.3 Si autem hunc modum exordiendi uidere uolueris, legito in Commento, quod super Rethoricam feci,4 ibique reperies omnimodam|[124vb] et plenariam exordiendi doctrinam.
rubr. om. codd. Si absit P3      agitur: agi V      coherere: cohere M      Tullius Sa          uidere: diuidere M om. P3 vides Sa     super: semper Sa     plenariam: plenam P3Si

[6.] QVOD NARRATIO DEBET ESSE BREVIS.

Nota, quod narratio debet esse breuis, lucida et aperta,|[12ra] uera uel probabilis, ut Tulius in Rhetoricis dicit.5 Hiis enim obedire preceptis facile est scienti. Set quia meum non est propositum de talibus hic tractare, permixte notulas, secundum quod memorie occurrunt, breuiter uideamus.
rubr. om. codd. absit P3      aperta et lucida tr. Si      et--uel om. P3      vera vel: et Si      Tulius: Tullius P3      Rhetoricis: Rhetorica P3Si      Hiis: His P3Si      scienti: facienti P3      tractare: tr. P3ante de      permixte: set praem. V      notulas: idest add. P3Si      occurrunt: occurrit P3      uideamus: uideto/uidero P3Si

[7.] QVALITER NOMINA DEBEANT PREMITTI.

Nota, quod par parem et minor maiorem omni tempore premittere debet.
rubr. om. codd. Si absit P3      premittere legi: premitti P3Si premiti codd.

[8.] DE PROPRIIS NOMINIBVS IN SALVTEM SCRIBENDIS.

Nota, quod propria nomina in salutationibus debent integraliter scribi,6 nisi determinentur cognomine uel agnomine aut aliqua dignitate seu nomine loci.
rubr. om. codd. Si absit P3      agnomine: pronomine P3Si

[9.] DE SINGVLARITATE VEL PLVRALITATE SERVANDA.

Nota, quod de|[83rb] singularitate uel pluralitate quando unus alteri loquitur, seruande sunt approbate consuetudines terrarum. Verumtamen hoc est summopere notandum, quod par de pari, minor de maiori et subditus de prelato debent pluraliter loqui, de se uero singulariter facere mentionem. Hoc tamen a consuetudine sola et non ratione procedit, sicut euidentissime in Tractatu uirtutum probatur.7
rubr. om. codd. Si absit P3      de om. Si      pari: et add. P3      probatur: proba V tr. P3 ante in probatur: probo tr. Si ante in

[10.] DE SIGNIS NARRATIONIS.

Nota, quod hoc sunt signa narrationis, quando exordia precedunt: 'hinc est' 'inde est' 'proinde'. Ista quidem non possunt esse principia petitionum propter frequente usum.
rubr. om. codd. Si absit P3      SIGNIS: SIGNA V      hoc: hec Si      hinc P3Si: hic codd.      quidem: quidam P3

[11.] DE SIGNIS PETITIONIS.

Nota de signis petitionis, quod hoc sunt signa petitionis: 'Quapropter', 'eapropter', 'cuius rei causa' uel 'gratia', 'quam ob rem', 'qua de re', 'quare', 'quocirca', 'uerumquia'. Verumtamen dictatores domini pape utuntur hiis signis: 'eapropter', 'uerumquia', 'quocirca' et 'ideoque'. Nam et hec et alia faciunt ad cautelam propter malitiam falsariorum. Ista quippe dicuntur signa petitionum in epistolis, quas pares paribus et minores maioribus transmittunt. Sed quando maiores sibi subditis scribunt, possunt proprie dici signa conclusionum, quia non dicuntur aliqui suis inferioribus porrigere petitiones, licet illos rogare uideantur|[12rb] ad tempus. Nam talium rogamina loco mandatorum suscipi debent, nisi uelles largo modo accipere 'petitionem', ut non inspiciatur proprietas locutionis, scilicet quando talia signa ponantur loco partis.
rubr. om. codd. Si absit P3      de signis petitionis om. P3S      qua de re om. M      dictatores domini pape: notarii curie Romane P3Si      utuntur: omnibus add. P3Si non praem. Si      hiis: his VP3      signis: scilicet add. V nisi usque usu habent add. P3 set in frequenti usu habent Si      uerumquia: uerum quia M tr. P3Si post et      ideoque om. P3Si      Nam et hec P3: om. et codd. Si      petitionum signa tr. P3      Sed quando: quoniam M      quando P3: quandoque codd.      scribunt P3: om. VSi mittunt codd. non add. codd.      proprie om. P3Si      dici: dicere V      uideantur P3: uideatur codd.      tempus P3Si: tempore codd.      inspiciatur proprietas P3: inspiciantur proprietates codd.      scilicet legi set MV ???P3      ponantur P3: tr. ante talia Si ponuntur codd.

[12.] DE SIGNIS DIVISIONIS.

Nota, quod hec sunt signa diuisiua: 'Preterea', 'insuper', 'ad hoc', 'super eo uero', 'ex eo uero', 'quod autem' et dicuntur diuisiua, quia diuidunt significatum a significato. Verumtamen sit multociens diuisio beneficio participii hoc modo: "Ecclesiam cui permittente Domino deseruimus, apostolatui uestro deuotissime commendamus, pietatem uestram humiliter deposcentes, ut nostrum dignemini priuilegium renouare." Ecce primo ecclesia commendatur et postulatio fit, ut priuilegium renouetur. Vel aliter: "Latorem presentium benigne suscipias et honores prouisurus8 attentius, ne iura episcopalia diminuas per aliquorum consilium uel fauorem." Fiunt enim multociens consimiles diuisiones et fieri possunt. Set non dicitur participium signum diuisivum, licet gratia participii fiat diuisio, quoniam quandoque uerbum cum copula posset facere similem diuisionem, set non ita ornatam. Fit etiam diuisio beneficio puncti suspensiui,|[67vb] qui uim copule gerit, hoc modo: "Virum mendacem, prelatum auarum, senem luxuriosum et socium proditorem detestatur anima mea." Verumtamen non dicitur punctum signum diuisiuum, sed terminus diuisiuus. In Rethorica9 quippe aliter accipitur diuisio, quia ponitur ibi pro principali|[125ra] parte rhetorice orationis.
rubr. om. codd. Si absit P3      diuisiua signa tr. P3      diuisiua: diusiua M divisa Si      preteria M      ex eo uero om. P3      diuisiua: diusiua M divisa Si      diuisio multociens tr. Si      Ecclesiam: vestram add. Si      permittente P3: permanente codd.     dignemini: digneminei P3ac      iura episcopalia legi: in ea episcopalia V iura episcopalalia P3 iura epistolaria codd.      per P3: pro codd.      consilium uel fauorem: consilia uel fauores V.      similem tr. P3Si ante posset      posset: possunt V      non ita ornatum: nomina de natura Si      qui: quia P3Si      punctum P3: punctus codd. Si      pro P3: om. codd. in Si

[13.] DE SIGNIS CONCLVSIONIS.

Nota, quod signa conclusionis nemo assignare potest, quia infinite sunt dictiones, que in conclusionibus ponuntur. Nec uidetur orator per unam solam dictionem ad conclusionem posse uenire, nisi plures ponat hoc modo: "Dictum est superius, qualiter socium in itinere occiderit et probatum, quomodo eum in abdito sepellerunt etc." Nam omnes conclusiones|[12va] sunt per congeries uerborum. Vnde conclusionum signa non possem in dictionibus assignare. Quidam olim tamen dixerunt, quod signa conclusionis erant 'quod si feceris'10 uel 'si non feceris,' quorum sententia puerilis esse uidetur.11
rubr. om. Si codd. absit P3      orator SiP3: enim codd.      in: et M      nisi om. Si      abdito: abscondito Si      sepellerunt: sepellunt V      olim P3Si: om. codd.      tamen olim tr. Si

[14.] QVALITER NOMINA PROPRIA DEBEANT IN NARRATIONE SCRIBI, CVM DICITVR 'LATOR PRESENTIVM' VEL SIMILIE.

Nota, quod cum propria nomina in narrationibus ponuntur, illa debent per hanc dictionem 'nomine' aut dictionibus ex positiuis 'scilicet' et 'uidelicet' determinari, que trahi possunt ad aliquam appellationem. Vt cum dicitur "Transmittimus ad uos nuntium nostrum nomine Benedictum." Nam si diceretur "Transmittimus ad uos nuntium Benedictum," esset hoc nomen 'benedictum' equiuocum, quod posset teneri adiectiue ad nuntium, posset etiam intelligi proprium nomen et sic totam locutionem redderet uitiosam. Si autem ponatur aliquod proprium nomen quod ad nullum possit trahi appellationem, ut "Transmittimus ad uos nuntium nostrum Martinum," uel "latorem presentium transmittimus", non oportet, quod aliter determinetur. Porro istud nomen '.M.' trahi numquam poterit ad appellationem et sic de ceteris est intelligendum. Et ista notula numquam fallere potest, nisi quam ponitur signum particulare cum aliquo appellatiuo ante proprium nomem hoc modo: "Quidam homo nomine .M.," incongrue diceretur "Quidam homo .M." propter repugnantiam substantiuorum. Similiter non precedat relatiuum cum aliquo uocatiuo uerbo, ut hoc: "Qui uocatur .M. currit."
rubr. om. codd. Si absit P3      aut: cum V      aut dictionibus--uidelicet om. P3Si      que: qua Si      dicitur: dicimus Si      nomine Benedictum Si: nomine benedictum MV benedictum nomine tr. P3      nuntium om. Si      Benedictum V: benedictum MP3Si      nomen om. Si      trahi posset tr. P3      trahi: intelligi Si      Martinum: martinum MVP3 tr. post presentium Si      uel--transmittimus P3Si (transmittimus om. Si): om. codd.      .M.: Martinus Si      quam: quando Si      cum aliquo: in aliquo Si      homo nomine M.: ho. n. m. V      M.: martinus P3Si      incongrue: quippe add. P3Si      M.: martinus P3Si      non: nisi Si      .M.: Martinus Si

[15.] QVALITER 'DICTVS' 'PREDICTOS' 'PRETAXATVS' ET CONSIMILIA NOMINA DEBEAT PONI.12

Nota, quod si nomen unius rei uel plurium rerum in aliqua causa uel tractatu semel nomen repetere oportet, sufficit, ut dicas 'dictus .M.' uel 'dicta pecunia.' Si autem oporteat dictatorem hoc nomina propter multiplicitatem negotiorum ponere, primo ponatur 'dictus,' secundo 'predictus' uel 'iamdictus' seu 'antedictus.' Et licet 'predictus', 'iamdictus',|[12vb] 'antedictus', 'prefatus', 'pretaxatus', 'supradictus' et prenominatus' equipollentia sint|[125rb], et ubicumque possit poni unum et reliquum, uidetur quod si prolixum fuerit negotium, debent successiue ordinari, sicut in hac notula ponuntur. 'Sepedictus' autem semper debet in fine locari et semel tantummodo poni. Item est notandum, quod 'supradictos' non debent semper in eadem clausula poni|[83vb] cum dictione, cuius causa fit repetitio. Set possint poni relatiua multociens ad supplementum repetitionis.
rubr. om. codd. Si absit P3      rerum: re VP3 te Si      causa: epistola Si      nomen: tantum Si      M.: martinus P3Si      oporteat--ponere om. Si      hoc nomina--ponatur dictus om. P3      primo: bis praem. Si      ponatur--predictus: dicas Si      supradictus om. P3Si      possit: potest Si      poni: P3 incipit novum capitulum      in fine: infinite Si      locari: collocari Si      tantum modo: termino Si      notandum est tr. P3Si      supradictos: aliquod supradictorum P3Si      eadem tr. V ante debent      debent: debet P3Si      semper om. Si      dictione: dictatore M re P3Si      repetitio fit tr. Si      fit: sit V possint: possit P3 possunt Si      relatiua: relatiue P3      repetitionis: quia...tractatu tr. VP3 (ex infra 16)

[16.] DE POSITIONE PARTICIPIORVM.

Nota, quod taliter debet participium cum uerbo construi, quod propter discoherentiam|[68ra] temporis uitiosa oratio non reddatur, quia nil refert, si feceris bonam grammaticam et sensum humaueris locutionis. Grammatice quippe diceretur "Propter incumbentia negotia meum nuntium iam unius elapso diei spatio direxi, prouidentiam tuam attentius deprecans, ut ad me non differas quamcitius uenire." Ecce propter discoherantiam temporis corruptus est sensus locutionis, quod omne tempore quo nuntium misit, hoc postulare minime uidebatur. In talibus temporis discoherentiis uidi quam plurimos errare, quia in positione participiorum plurimi errant. Idcirco uniuersis et singulis duxi attentius consulendum, ut participia lucide poneant sollicitius considerando, a quo uerbo regi debeat participium, quod in aliquo ponitur tractatu.
rubr. om. codd. Si absit P3      construi: con--ui P3      temporis P3: dictionum codd. om. V      reddatur: reddat V      reffert Si      humaueris: umaueris M uiciaueris P3Si      unius elapso diei: unius mensis elapso P3Si      direxi: direcxi M      deprecans: precans Si      differas: differat Si      quod: quia P3Si      omne: eo Si      misit: misi P3      temporis: temporium P3      quia--tractatu tr. SiVP3 ad finem c. 15      duxi: duxci M      ut: per add. M      lucidum Si      poneant: ponant P3Si      sollicitius: solicitius P3Si      debeat (debeant Si) regi tr. P3Si      ponatur Si

[17.] QVOD VERBA EXIGANT PARTICIPIVM ANTE SE ET POST SE.

Nota, quod multociens potest uerbum exigere participium ante se et post se hoc modo: "Confidens plurimum de uestre amicitie sinceritate, latorem presentium ad uos dirigo, liberalitatem uestrem attentius deposcens, quatenus ei mee deuotionis constantia consilium exhibere dignemini et fauorem." Et licet sequens participium exigatur a uerbo precedenti, intelligitur tamen ex parte|[13ra] suppositi poni uel regitur forte a uerbo puncti suspensiui suffragio, qui post uerbum uim copule gerit. Set si aliquis inferat "Ergo, remoto puncto et ponita copula, conuenienter dicetur," non sequitur, quia suspensiuus punctus semper maius habet officium quam copula, quia copulando diuidit et diuidendo copulat. Item copula uim habet inter similia, punctus uero diuersa copulat diuidendo.
rubr. om. codd. Si absit P3      quatenus: quam/quatenus? P3      mee: imee V      participium sequens tr. Si      intelligitur: intelligi P3      qui Si (que P3): quia codd.      ponita: posita Si      convenienter dicetur: contradicetur Si      dicetur: diceretur P3      habet maius tr. Si      Item copula--copulat diuidendo om. Si

[18.] QVALITER PARTICIPIVM DEBEAT CVM VERBO PONI.

Nota, quod semper debet poni participium in eadem clausula, qua ponitur uerbum a quo exigitur. Vnde illi, qui scribunt in priuilegiis 'statuentes' per litteram grossam, non modicum errant, quoniam illud participium uim exigitur a uerbo precedenti, quod in alia clausula positum esse uidetur per litteram grossam, que scribitur consequenter.
rubr. om. codd. Si absit P3      qua: quam suum V      uerbum tr. V ante ponitur      exigitur P3Si: exigi MV      illi qui P3Si: aliqui codd.      grossam: crossam MVSi      modicum P3Si: modicam codd.      errant: erant V      uim om. Si      exigitur P3: exigi MV      positum: positu V      per: propter P3      grossam: crossam MSi      scribitur: ponitur vel praem. Si      consequenter: subsequenter Si

[19.] QVALITER ISTI DVO GENITIVI 'HARVM' ET 'PRESENTIVM' SVNT PONENDE.

Nota, quod isti duo genetiui, scilicet 'presentium' et 'harum,' hanc habent|[125va] excellentiam sola consuetudine et non aliqua dignitate, quod semper hoc substantiuum 'litterarum' comprehendunt. Nec oportet, quod dicatur nec dici debet, quia cum dicitur 'presentium portitor' uel 'portitoris' uel 'presentium lator' siue 'latoris' et sic per omnes casus, ut 'portitori presentium' uel 'latori presentium' semper intelligitur hoc substantiuum 'litterarum.' Vnde taceri debet propter ornatum locutionis.
rubr. om. codd. Si absit P3      GENETIVI: .g. V      genetiui: .g. V      excellentiam P3: ex codd. Si      dignitate P3: natura dignitatem codd. Si      dicatur P3: dictator dicat codd.      siue: uel P3      omnes casus P3: omnem casum codd.      intelligitur: intelligi VP3

[20.] DE SVBSCRIPTIONIBVS EPISTOLARVM.

Nota quod cum scribuntur epistole post sigillationem, non debet scribi 'Detur' uel 'Dentur,' nisi forte|[84ra] maior scribat minori, quia hoc uerbum 'Detur' quoddam uidetur notare dominium. Vnde par pari et minor maiori 'Detur' uel 'Dentur' scribere non debet. Verumtamen si uellet, posset scribere 'Presentetur' uel 'Presententur,' quia non habet aliquem dominium denotare. Consilium meum est tamen, ut nullum ibi uerbum ponatur, nisi forte quando maior scribat minori. Sufficeret enim, si diceretur 'domino pape' uel 'domino Rauennati archiepiscopo' absque omni uerbo et sic de ceteris.|[13rb]
rubr. om. codd. Si absit P3      scribuntur: super scribuntur Si      non P3Si: nam MV      Dentur uel Detur tr. P3Si      Detur quoddam: quoddam P3      et P3: uel codd.      minor maiori: maior maiori Si      si uellet om. Si      scribere posset tr. P3Si      Presentetur P3: Preferentur VMac Preferantur Si      aliquem dominium: dominium aliud P3 dominum aliquid Si Consilium: Conscilium P3      scribit Si      archiepiscopo: archipresbitero Si

[21.] DE YATIBVS CONCVRSIONIBVS SILLIBARVM.

Licet in Tractatu uirtutum sufficienter dixerim de yatibus, adhuc tamen quibuslibet consulo, ut frequenter yatum uocalium uitent. Tulius enim in Rethorica dicit, quod crebras uitare debemus uocalium concursiones, que uastam atque yatem orationem reddunt, et ponit exemplum: 'Bacca enee amentissime impendebant.'13 Per hoc enim quod dicit 'crebras,' intelligere debes, quod si quandoque semel occurrat in distinctione et duabus uicibus in clausula, non est propter hoc uitandus, quoniam idem Tulius yatum|[68rb] omne tempore non uitabat. Verumtamen si punctus inter utramque uocalem uenerit uel sillabam, non est yatus. Nec dico esse yatum, si aliud dictum desinat in uocali et sequens incipiat ab alia uocali, nisi fuerit sequens.
rubr. om. codd. Si absit P3      sufficienter dixerim: plurima dixerim sufficienter Si      frequenter: frequentem P3Si      yatum: hyatum P3      Tulius: Tullius Si      crebras P3Si: crebas codd.      debemus vitare tr. Si      uocalium P3: om. codd.      yatem: hyatem P3 yantem Si      Bacaca Si      enee: henee P3      amentissime: amenissime P3Si      crebras P3Si: crebas codd.      quandoque: quando Si      in clausula P3: illeg. codd.      propter hoc P3: propterea codd. Si      vitandum Si      yatum omne tempore non uitabat: non uitabat omne tempore hyatum (yatum Si) P3Si      intervenerit utroque Si      yatus: hyatus P3      yatum: hyatum P3      aliud dictum: aliadictio P3 aliqua dictio Si      desinat in: incipiat a P3      vocali: vocalem Si      alia: ipsa P3      fuerit P3Si: illeg. codd.      sequens: frequens Si

[22.] DE INCVLCATIONIBVS SILLIBARVM.

Nota, quod propensius est uitanda quarumdam inculcatio sillibarum, et ex eo quod uenusta pronuntiatio fieri non ualeret, ut: 'Angelica karitatis' 'ferrum rubet' uel 'igitur turba' uel 'igitur re' uel 'sinalimpham facit' uel 'uua uastatur' uel 'magistra strenui' uel 'famosus suspendatur' uel 'fama mala' uel 'ara rabili' uel 'in rombo bono' uel 'michi chiba' uel 'angelus lustrat' uel 'licet cementum' uel 'in tota taberna'; et intelligas de ceteris per omnes casus.
rubr. om. codd. Si absit P3      Nota--casus: Item nota quod magis debes uitare prenuncionis?? quam hyatum, licet nota quod summe uitandus est sillibarum hyatus, et presertim quando reperitur 's', uel 'r', quia in eis non modicum effenditur lingua P3          Nota--casus: Item nota quod magis vitare debet pravum sensum locutionis quam yatum. Item notandum est quod summo opere vitandus est sillibarum yatus, et presertim quando repetitur '.s.' vel '.r.', quia in eis non modicum offenditur lingua. Item notandum est quod hoc nomen 'dilectos' pertinet ad 'filios', et hoc nomen 'venerabiles' pertinet ad 'fratres' et hoc nomen 'reverendos' pertinet ad 'patres'. Si
ara rabili: atrabili M

EXPLICIVNT NOTVLE AVREE BONICOMPANGI


Top of page -- Table of contents -- Translation
Siglorum conspectus -- Main menu


1 See Epistola de regimine et modo studendi of Martino da Fano, ed. LUIGI FRATI in SMUB2 6 (1921) 25-29; PAOLO GARBINI "Sulla Vita scolastica di Bonvesin de la Riva" SM3a 31 (1990) 705-737. Cf. Boncompagnus 1.3.1.

2 For some of the works which a orator should read, see Rhetorica novissima 8.1.18.

3 Rhetorica ad Herennium 1.7.11: Item vitiosum est [exordium] quod nimium apparatis verbis compositum est, aut nimium longum est; et quod non ex ipsa causa natum videatur ut proprie cohaereat cum narratione; et quod neque benivolum neque docilem neque adtentum facit auditorem. De inventione 1.14.19: ...ideo quod illa quae prima dicuntur, si vehementer velis congruere et cohaerere cum causa, ex eis ducas oportet quae post ducenda sunt.

4 It is not clear whether he glossed Cicero's De inventione or the Rhetorica ad Herrenium. For medieval Italian commentaries on Cicero's rhetorics, see GIAN CARLO ALESSIO "La tradizione retorica" in IDEM Dall'Eremo al Cenobio (Milan 1987) 321-327.

5 De inventione 1.20.28: Oportet igitur eam [sc. narrationem] tres habere res: ut brevis, ut aperte, ut probabilis sit. Rhetorica ad Herennium 1.9.14: Tres res convenit habere narrationem: ut brevis, ut dilucida, ut verisimilis sit. At 1.9.16 versimilis is replaced with vera. See <De vitiis evitandis et cursibus servandis in dictamine> 2.11.

6 Although such advice is eminently consistent with a Boncompagno's striving for clarity in epistolary communication, so far as the manuscript transmission can reveal, Boncompagno does not follow this precept in the Quinque tabule salutationum and for the most part also does not in later writings. Perhaps he purposes here to directly contradict French doctrine (e.g. Aurea Gemma <Gallica> 1.24) for the sake of scholastic opposition, although he agreed with that doctrine in Isagoge 2.8-9. Teaching and learning by advancing contrarieties played the same role in medieval schools as does the experimental method in modern scientific research; it need not be seen as evidence of a personality trait.

7 Tractatus virtutum §42-§49.

8 Note use of future participle provisurus; see below Notule auree 16.

9 Rhetorica Ad Herennium 1.3.4.

10 See Boncompagnus 3.15.19.

11 Palma 32; HEINRICH LAUSBERG Handbuch der literarischen Rhetorik 1.66

12 See JOHN F. MCGOVERN "The Documentary Language of Medieval Business, A.D. 1150-1250" Classical Journal 67 (1971-2) 227-37 at 333.

13 Rhetorica ad Herennium 4.12.18: ...fugiemus crebras vocalium concursiones, quae vastam atque hiantem orationem reddunt, ut haec est:

                      Bacae aeneae amoenissime inpendebant.


***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum© Università di Pavia 1999