Oliva 20-33
Table of contents -- Previous section -- Next section -- Translation 
Siglorum conspectus -- Main menu

[20.] EXORDIVM GENERALE IMPERATORIBVS

[20.1] "Mundi monarchiam et urbis excellentiam permittente Domino retinentes, uniuersorum iura debemus omni tempore inuiolabiliter manutenere ac omnes et singulas imperiali sic munimine protegere, quod quilibet rebus propriis contemptus ualeat in pace omnimoda permanere."
rubr. om. PCB absit M       undi M (rubric. om. M)       et: aut B       singulos C      contentus B: contemptus codd.

[21.] DOCTRINA VARIANDI

[21.1] Ista siquidem exordia generalia sunt et possent decentissime pro quibuslibet poni, sed tediosum uideretur assidue repetere idem, cum imperialis aula glorioso dictantium agmine260 sic debeat decorari,261ut quilibet in suo genere uideatur, quod optat, cum gaudio ad propria reportare. Insistendum est uariationi, ut quilibet dictator appareat in qualibet materia copiosus.
rubr. om. PC absit M De exordiis B       Ista: sta T ixta M (rubric. om. i)       possent: possunt B       decentissime tr. B post poni       poni: uariari et praem. B       idem: ideo CB       glorioso: gloriose B       quod optat om. B       reportare: reputare C retortare Tac       Insistendum: Vnde praem. CPTB       quilibet om. B       appareat om. B       in qualibet om. C
[21.2] Preterea imperator quandoque priuilegiat reges|[27vb], quandoque patriarchas, quandoque archiepiscopos, quandoque episcopos, quandoque duces, quandoque marchiones, quandoque comites palatinos, quandoque alios comites,262 quandoque proceres|[75va] uel aliquos nobiles uiros, quandoques prouincias, quandoque ciuitates, quandoque castella siue burgos, quandoque uillas et minimas personas, pro quibus omnibus predicta exordia possunt mulitipliciter uariari.
Preterea imperator--hoc modo trahatur om. B       aliquos: alios C       burgos: burgia M burges C       quibus: ciuibus C       possunt: possent V posset PT
[21.3] Primum enim exordium ualet taliter pro regibus uariari, ut quod in genere ponitur ad speciem hoc modo trahatur:

[22.] ALIVD EXORDIVM PRO REGIBVS

[22.1] "Cum imperialem deceat maiestatem uniuersorum iura conseruare illesa et sue magnitudinis munimine atttente quoslibet confouere, oportet nos, qui diuina fauente gratia Romano imperio presidemus, attentius illustrium regum iura defendere, qui principalia imperii membra sunt et collumpne."263
rubr. absit MCPTB       Cum: um MB (rubricatorom. C)       deceat: doceat C       maiestatem: magestatem B       iura om. C       magnitudinis: consuetudinis PT       attentius: auttencius C       illustrium B: illustrum codd.       columpne C
[22.2] Secundum enim exordium taliter posset pro eisdem uariari.

[23.] ALIVD EXORDIVM

[23.1] "Cum orbis monarchiam et urbis excellentiam diuina fauente gratia optineamus, uniuersorum iura debemus omni tempore inuiolabiliter manutenere, et presertim illustrium regum, qui principalia membra imperii sunt et columpne."
rubr. absit MCPT Alia de etc. B       Cum: um MB (rubricator om. C)       excellentiam: excelentiam VT       optineamus: obtineamus CB       presertim: in add. V
[23.2] Modo captat beniuolentiam a regibus taliter exordiendo; posset etiam fieri ab eodem exordio descensus ad totum clerum et ad quoslibet religiosos hoc modo:
a: pro B

[24.] ALIVD EXORDIVM PRO ECCLESIATICIS PERSONIS

[24.1] "Cum orbis" usque ad "manutenere": "et maxime sanctissimi cleri et religiosarum personarum, quibus non licet temporalem facere defensionem."
rubr. absit MCPT De religiosis etc. B       Cum: um MB (rubricator om. C)       ad: post B       quibus: quia cuilibet B
[24.2] Infinitis equidem modis tam pro clericis quam laicis posset dictator in talibus exordiri. Si fuerit circumspectus, posset etiam dictator exordiri pro religiosis hoc modo:
Infinitis--hoco modo om. B       clericis: cleris C       laicis add. Mpc laycis TC

[25.] ALIVD EXORDIVM

[25.1] "Ad hoc nos diuina clementia orbi preposuit uniuerso, ut ministros Christi et dispensatores ministeriorum Dei a prauorum incursibus tueamur, et illos precipue nostris priuilegiis et temporali gladio defendamus,|[28ra]qui, spretis carnalibus desideriis et uite presentis delectationibus, regum omnium Deo seruire satagunt et totis affectionibus Creatori altissimo complacere."
rubr. absit MCPT om. B       Ad: d MB (rubricator om. A)       proposui C proposuit B       ministros: ministro C       ministeriorum: ministrorum C      regum omnium (om. T) Deo seruire PTB: regi omnium Deo seruire C om. MV       totis affectionibus om. MV       Creatori: Creatoribus P       altissimo Creatori tr. V       Creatori: contemplari add. Vac
[25.2] "Tunc enim et nostrum transitorium imperium diuino munimine gubernabitur et eterne beatitudinis premium secure expectare poterimus, si religiosas personas, que membra Christi sunt et ecclesie, procurauerimus pretueri."
munimine: munere C       gubernabitur: gubernatur V       secure: securiter CPTB       spectare M       pretueri: defensare CPTB
[25.3] Hoc enim exordium satis est generale pro quibuslibet religiosis personis Sed, si uellet dictator magis uideri copiosus, potest exordium aliter ordinare pro religiosis, specificando nomina locorum hoc modo:
personis religiosis tr. C       personis: Vel sic add. B       Sed si--locorum hoc modo om. B       ordinare: exordinare Vac

[26.] EXORDIVM SPECIALE PRO CAMALDVLENSIBVS

[26.1] "Cum teneamur uniuersos religiosos uiros imperiali munimine protegere, Camaldulensis264 ordinis fratres maiori debemus tueri prouidentia ipsorumque iura sollicitius defendere, quia ipsi et religionis claritudine fulgent et uiam regulariter uiuendi ceteris monstrant."
rubr. absit MCPT om. B       Cum: um MB (rubricator om. C)       prouidentia tueri tr. C       sollicitius: solicitius PT solicius C       et om. B       claritudine fulgent: obseruantia prefulgent B         monstrant: demonstrant CB
[26.2] Sic enim possunt Clarauallenses, Cistrenses, Vallis Vmbrosiani265 et alii religiosi uiri in priuilegiorum exordiis commendari.
Sic enim--commendari om. B       Claraualenses PTC       Astrenses C       Vmbrosianei Vac Ombrosiani T Vmbrasiani C       commendari: nominari CPT

[27.] EXORDIVM PRO ECCLESIIS AB IMPERATORE CONSTITVTIS

[27.1] "Cum uniuersas ecclesias per orbem terrarum constitutas nostro debeamus communire presidio ipsarumque iura communibus et priuatis legibus pretueri, multo attentius illas nostris teneamur priuilegiis et fauoribus premunire, que de propriis imperii possessionibus nullo mediante dotate consistunt et ad nostram specialiter spectant in temporalibus tuitionem."
rubr. absit MCPT om. B       Cum: um TMB (rubricator om. C)       presidio: preside Tac presidie PT       ipsarumque: ipsorumque B       teneamur: tenemur B         attentius: intencius C       possessionibus: possessionis C       tuitionem: cui donneta P cui donata T

[28.] EXORDIVM PRO IEROSOLIMITANIS

[28.1] "Sacrosanctam hospitale Ierosolimitanum266 et eiusdem hospitalarios summa nos oportet dilectione diligere ipsorumque iura nostris priuilegiis et protectionibus taliter premunire, ut cum ante tribunal eterni iudicis fuerimus constituti|[75vb], gloriemur nos honorasse locum,|[28rb]in quo corpus Dominicum requieuit."
rubr. absit MCB       ancrosanctum MB (rubricatorom. S) Sacrosanctum C       hospitale: hospitalem B       suma C       dilectione: deuotione C B       constituti: conscrutti C       honorasse: ac add. B       in quo: ubi C in PT       requieuit: etc. add. B

[29.] EXORDIVM PRO TEMPLARIIS

[29.1] "Cum imperialem deceat maiestatem uniuersos regulares uiros et Deo seruientes suo sollicite communire presidio fratres Templi,267 qui spreta seculari militia facti sunt milites Ihesu Christi et sub Dominico uexillo regulariter militantes pro Redemptoris amore, se morti pugnando cum barbaris nationibus tradere non formidant, tanto attentius debet in omnibus confouere, quanto gloriosius pro Christiani nominis defensione dignoscuntur in castris Dominicis militare."
rubr. absit MCPT om. B       Cum: um MB (rubricator om. C)       solicite CPT       Iehesu Vac       et om. B       Redemptoribus T       pugnando: pungnande C       attentius: autentius C       debet: debent C       confouere: conuere V       nomineis Vac       dignoscuntur om. CPTB       Dominicis castris tr. CB       militantur P militant TCB (tr. CTPB ante defensione)

[30.] EXORDIVM PRO VIRGINIBVS

[30.1] "Cum imperialis dignitas omnia religionum genera sub umbra sue protectionis tueri debeat, dicatas Deo uirgines,268 que spretis maritalibus conubiis sponsum Ihesum Christum accensis lampadibus secuntur, tanto propensius nostro debemus communire presidio, quanto magis earum conditio est inbecillis et propter femineum sexum procliuior ad cadendum."
rubr. absit MCPTB       Cum: um MB (rubricatorom. C)       dicatas Deo uirgines: dicatis de uirginibus C       spretis: spreti B       debemus nostro tr. B       communire: premunire C       earum om. B       procliuior: promor VP pronior C B pro morte T

[31.] EXORDIVM PRO FIDELIBVS IMPERATORIS

[31.1] "Decet imperialem maiestatem singulorum obsequia pro uisionis oculis intueri et eorum preces facilius admittere, qui honera grauia et labores importabiles pro imperii honore substinuerunt semper in debite fidelitatis proposito perseuerantes."
rubr. om. P absit MC Alia de consimilia natura B       Decet: ecet MB (rubricator om. D)       maiestatem: magestatem PTB       pro uisionis: pro uisionibus PT promissionis C       honera: hominem C       substinuerunt: sustinuerunt B       debite fidelitatis proposito: debito fidelitatis B

[32.] ALIVD AD IDEM

[32.1] "Cum uniuersi per orbem terrarum constituti sub imperii Romani protectione consistant et in suo iure non permittantur pati defectum, quadam specialiori gratia illos nos oportet omni tempore tueri eorumque possessiones priuilegiis communire, qui nullo mediante imperio subsunt et nostris sunt obsequiis specialiter deputati."
rubr. absit MCPT Alia de consimilia natura B       Cum: um MB (rubricator om. c)       constituti add. Vac       sunt om. B

[33.] EXORDIVM PRO SVBDITIS IMPERATORI IMMEDIATE

[33.0] <...>.

[33.1] Post generale autem exordium uel speciale, narrare incipias dignitates, nomina propria et loca distinguendo|[28va].

rubr. om. PT absit MCB       Post: ost MB (rubricator om. P)       uel speciale: specialiter B

Top of page -- Table of contents -- Previous section -- Next section -- Translation
Siglorum conspectus -- Main menu


260 For this phrase, cf. Aulus Gellius 1.4.4 (agmen orationis); Tertullian De oratione PL 1.1149, CSEL 20.201 (non agmine verborum adeundum...ad Dominum); Chalcidius Timaeus latinus transl. 19 (verborum agmine atque inundatione), 51 (verborum agmen <Plato: menos> addendum).

261 A play on the incipit to Justinian's Institutiones: Imperatoriam maiestatem non solum armis decoratam, set etiam legibus oportet esse armatam.

262 Although here and above, Oliva 6.5, speaks of comites, hereafter only comites palatinos are found (Oliva 34.12, 34.13, 34.16, 54.3-5, 55.2) with the exception of a model charter at 34.5. On the title comes palatinus, see Epistola mandativa ad comites palatinos §9, on the comital title in general §11-§12.

263 For the Reichsfürsten as membra imperii, see THEODOR MAYER Fürsten und Staat. Studien zur Verfassungsgeschichte des deutschen Mittelalters (1950) 219ff., 231 ff.

264 Charters granted to the Camaldolese by Frederick Barbarossa: DF.I.90, 409, 426, 427, 913, *1145; by Henry VI: BB 20, 33, 176, (= Arengenverzeichnis nos. 2250, 207, 2490); deperdita: BB 34, 48, 87, 655, 712. --- For Boncompagno's relation with the Camaldolese order, see above Oliva7.28.

265 Charters granted to the Vallumbrosians by Frederick Barbarossa: DF.I.225, 245, 715, *925, *1248; by Henry VI: BB 15, 46, 47, 131, 132, 133, 312, 359, (= Arengenverzeichnis nos. 484, 295, 484, 394, 2581, 995, 467); deperdita: BB 630, 656, 664 . See also BB 130 and 184. --- A Vallombrosian abbey (S. Salvatoris de Settimo) was located only two kilometers from Signa, Boncompagno's birthplace.

266 Charters granted to the Johanniters by Frederick Barbarossa: DDF.I.228, 923; by Henry VI: BB 383 (= Arengenverzeichnis no. 379); deperdita: BB 708. --- For the hospitallers Cruciferorum, which had an important house outside of Bologna, see DF.I.641, BB 56 (Arengenverzeichnis no. 2248), 671 dep., IP 5.284-9, FICKER FRRI 4.346-8.

267 Charters granted to the Templars by Frederick Barbarossa: DF.I.887; by Henry VI: BB 433 (fragm.), 584 (frag.); deperdita: 678. --- For imperial relations with the Templars and Johanniters in the thirteenth century, see HARTWIG CLEVE "Kaiser Friedrich II und die Ritterorden" DA 49 (1993) 39-73.

268 So far as one can judge by using the index of the Arengenverzeichnis zu den Königs- und Kaiserurdunden von den Merowingern bis Heinrich VI. edd. FRIEDRICH HAUSMANN and ALFRED GAWLIK (Munich 1987), by the end of the twelfth century only one imperial preamble had been specifically written for nuns (DF.I.830). However, Boncompagnus 4.4.16 presents a petition sent by some nuns to the emperor, asking that he renew their privilege.


***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum© Università di Pavia 1999