Palma 
Table of contents -- Translation 
Siglorum conspectus -- Main menu

INCIPIT LIBER, QUI DICITUR PALMA BONCOMPAGNI.

[1. PROLOGUS]

[1.1] In orto alieno plantaveram palmam,¹ quam postmodum culpa cultoris evulsi, considerans tutissimum esse multorum pomeriis inserere, quod uni fuerat minus provide attributum.² Sic enim amisit per vitium, quod non habuit per naturam. Liber siquidem iste non immerito Palma Boncompagni nuncupatur, quia de suis invidis illum reddidit victoriosum, et antequam ipsum deduceret in commune, refloruit multipliciter et retractionis³ gloria meruit decorari. Rogo igitur illos, ad quorum manus hic liber pervenerit, quatinus ipsum dare non velint meis emulis, qui raso titulo me Quinque salutationum tabulas non composuisse dicebant et qui mea consueverunt fumigare dictamina, ut per fumi obtenebrationem a multis retro temporibus composita viderentur et sic mihi sub quodam sceleris genere meam gloriam auferrent.

palma: plalmam Vac      multipliciter: multipliter Sutter ed.

[1.2] Est preterea liber iste mee rethorice prologus, licet in rethorica Tullium non fuerim imitatus. Nunquam enim memini me Tullium legisse nec secundum alicuius doctrinam me aliquid in rethoricis traditionibus vel dictamine fecisse profiteor, nisi quod quandoque causa deridendi emulos me Buchimenonem appelavi.⁴ Verumtamen nunquam Tullii depravavi Rethoricam nec eam imitari volentibus dissuasi.

[2. ORDO CAPITULORUM]

[2.1] Quid sit dictamen. Quid sit appositio. Unde dicatur dictamen. Quid sit prosaicum dictamen. Quare dicatur prosaicum. Quid sit epistola. Quare dicatur epistola. Quare fuerit epistola reperta. Ubi fuerit inventa. Quid sit privilegium. Unde dicatur. Quid sit testamentum. Unde dicatur. Quid sit confirmatio. Quot sit principales epistole partes et secundarie. Quid sit salutatio. Quid sit narratio. Quid sit petitio. Quid sit generalis sententia. Quid magna generalis. Quid minus generalis. Quid sit exordium. Quid sit proverbium. Unde dicatur. Ubi benevolentia captatur. Quid sit specialis sententia. Quid simplex narratio. Quid composita. Quid conclusio. Quomodo partes epistole in ea debeant ordinari. Quid sit distinctio. Unde dicatur. Quomodo ex distinctionibus efficiantur epistole distinctiones. Quid sit distinctio suspensiva. Quid quasi finalis. Quid finalis. Quid sit punctus. Unde dicatur. Quis sit punctus suspensivus. Quid sit planus. Quid punctus habet copulare. Quid sit clausula et ex quot distinctionibus consistere possit. Unde dicatur. Quid sit clausula suspensiva. Quid quasi finalis. Quid finalis. Quomodo ex clausulis efficitur quilibet prosaice tractatus.

Quid sit testamentum--confirmatio conferre ordo rubricarum infr cc. 14-16      Quid sit narratio om. P³ secundum Sutter ed.

[3.] QUID SIT DICTAMEN.

[3.1] Dictamen est quedam ymaginatio tractandi de aliquo vel de aliquibus per appositionem. Vel dictamen est ratio, qua verba ymaginata et in animo concepta congrue proferuntur.

[4.] QUID SIT APPOSITIO.

[4.1] Appositio est congrua et artificiosa dictionum structura, que varium sed non penitus diversum retinet modum cum constructione.

[5.] UNDE DICATUR DICTAMEN.

[5.1] Dictamen dicitur a 'dicto dictas'. Nam qui dictamini congruam volunt operam exhibere, frequenter eos dicere oportet.

[6.] QUID SIT PROSAICUM DICTAMEN.

[6.1] Prosaicum dictamen est oratio secundum libitum dictantis extensa nullisque metrorum legibus obligata. Vel prosaicum dictamen est ars, secundum quod est collectio preceptorum. Sed non debet dici ars, immo artium mater, quia tota scriptura trahit originem a prosa. Nam rithmi et metra sunt quedam mendicata suffragia, que a prosa originem trahunt.

[7.] QUARE DICATUR 'PROSAICUM'.

[7.1] Prosaicum dictamen dicitur a 'protoyprosum', quod latine intrepretatur 'primo longum', quia istud dictamen primo fuit inventum; sicut dicitur 'protomartir' id est primus martir. Vel dicitur 'primum' id est originale seu maximum. Prosaicorum dictaminum aliud epistolare, aliud sermocinale, aliud rethoricum.

dictamen om. Sutter ed.      primus martir tr. Sutter ed.

[8.] QUID SIT EPISTOLA.

[8.1] Epistola est cirografus absenti persone destinatus quandoque salutationem continens quandoque non, quandoque aliud loco salutationis positum ipsi salutationi contrarium. Salutationem continens, ut cum dicitur: ".I. episcopus servus servorum Dei venerabili fratri .D. Constantinensi episcopo salutem et apostolicam benedictionem." Quandoque non, quia negat multotiens salutationem propter aliquem excessum, ut cum dicitur: ".I. episcopus servus servorum Dei Constantinensi episcopo. Quod tibi salutationis alloquium non impedimus, non ex apostolice sedis duritia, sed de tuo manifesto procedit excessu."

.D. Constantinensi episcopo: .W. episcopo P³      Constantinensi: .G. Bononiensi P³

[9.] QUARE DICATUR EPISTOLA.

[9.1] Epistola dicitur ab 'epi', quod est supra, et 'stolum', quod est missio sive missus, quia epistola super id, quod nuntius excogitari possit, gerit votum et propositum mittentis. Porro nuntius sepenumero quid portet, ignorat, sicut fecit Urias,⁵ qui sue mortis et condempnationis litteras ad regis exercitum deportavit.

nuntius om. Sutter ed.

[10.] QUARE FUERIT EPISTOLA REPERTA.

[10.1] Quare autem ars epistolandi fuerit reperta, si rei veritatem inspexeris, tibi facile patebit. Nonne vides, ut cum alicui absenti amico aliqua secreta insinuare proponis, quod multo decentius per epistolam quam per nuntium voluntatem tuam et animi affectum exprimere vales. Nam indiscretus et stultus nuntius exquisitissimam et exornatam portat epistolam, qua ymaginarie amicus amico presentatur, sibique ad invicem sua secreta revelant et quodam amicabili dilectionis vinculo federantur. Nichil tamen ad nuntium, sicut nichil ad asinum, si auro fuerit oneratus.

Quare: fuerit add. V      exprimere: non add. Sutter ed.      qua om. Sutter ed.

[11.] UBI FUERIT INVENTA.

[11.1] Ubi autem ars ista primo fuerit inventa, me nullatenus profiteor scire. Audivi tamen in Grecia, quod cum Israelitici sub Pharonis iugo captivi tenebantur, in luto et latere quodam tempore illos sibi compulit servire nec audebat unus alteri suam exprimere voluntatem. Unde Moyses cepit scribere super lateres recentes et quedam populo Israelitico per tales litteras intimare. Alii dicunt, quod in archa Noe fuerit reperta.⁶ Quidem enim in folio lauri cuidam filio Noe scripsit, ut patris pudenda cooperiret. Utrum autem hec sint vera vel fabulosa, penitus ignoro. Hoc autem sub silentio preterire non duxi, quod sub epistolari stilo privilegia, testamenta et confirmationes continentur.

lateres: lapides V

[12.] QUID SIT PRIVILEGIUM.

[12.1] Privilegium est quedam voluntaria et auctoritabilis concessio, que semper a maiori persona minori confertur.

est om. V      auctorizabilis V      minori om. V

[13.] UNDE DICATUR.

[13.1] Dicitur autem privilegium privatum legale, quia quadam privata lege multa per privilegium conceduntur. Porro istud legale privatum primo semper private, id est in absconso, acquiritur. Et private ad curias accedunt, qui volunt privilegia, id est privatas leges, impetrare. Vel dicitur privilegium quasi aliquid lege apropriatum. Nam apropriata lex esse dicitur, quando extra communes leges aliquid alicui ex gratia conceditur.

quadam: quedam V

[14.] QUID SIT CONFIRMATIO.

[14.1] Confirmatio est sententie date vel dignitatis concesse rationabilis approbatio.

[15.] QUID SIT TESTAMENTUM.

[15.1] Testamentum est ultime volutatis dispositio.

[16.] UNDE DICATUR.

[16.1] Testamentum dicitur a testibus, quia sine testium subscriptione sive adhibitione fieri non potest. Vel dicitur testamentum a 'testor testaris', vel a 'testatore'. Nam ille dicitur testator, qui testamentum fieri iubet.

[17.] QUOT SINT PRINCIPALES EPISTOLE PARTES ET SECUNDARIE.

[17.1] Quot sint principales partes epistole et secundarie, in presenti capitulo non dicam. Sed antiquorum et quorundam modernorum sententiam in primis censui prelibare.

Quot: Que V      non om. Sutter ed.

[17.2] Olim erant quidem, qui sex esse dicebant partes epistole, scilicet salutationem, benivolentie captationem, exordium, narrationem, petitionem et conclusionem. Postmodum alii supervenerunt, benevolentie captationem de predicto numero resecantes et dicebant, quod quinque erant partes epistole, sine quibus non poterat aliqua epistola constare. Item alii successerunt, conclusionem de fine removentes, et dicunt epistolam ex quatuor solummodo partibus consistere debere: scilicet salutatione, proverbio, narratione et petitione.

numero: merito Sutter ed.

[17.3] Quorum omnium sententiam de rationis plenitudine confisus improbo indubitanter, dicens tres tamen modo esse principales epistole partes: scilicet salutationem, petitionem et narrationem, sine quibus aliqua epistola perfecta esse non potest.

[17.4] Unde scire oportet, quod epistolarum alia perfecta alia imperfecta. Perfecta est illa, in qua precedentes partes congrue ponuntur. Imperfecta est illa, que predictarum partium radiis non illustratur. Preterea dico, quod de qualibet principali epistole parte potest fieri epistola, licet imperfecta. Nam Yvo quondam ecclesie Carnotensis episcopus in sola salutatione unam epistolam fecit et episcopali sigillo impressit. Scripsit enim cuidam neophito id est noviter veram ad fidem venienti hoc modo: "Yvo Carnotensis ecclesie humilis minister Ro. dilecto servo Dei bene incipere et melius exequi et optime consumare."⁷ Verumtamen non est trahendum ad consequentiam, quod epistola fuerit perfecta. Sed epistola fuit, ex quo episcopali sigillo illam constat fuisse impressam, licet fuerit imperfecta. Nam ego ipse a domino papa Celestino unam epistolam impetravi apostolica bulla impressam, in qua idem papa consulibus Florentinis et toti populo salutationem penitus denegavit.⁸ Verumtamen epistola fuit et perfecta, quia titulum habebat id est nomen mittentis et recipientis erat in principio positum.

[17.5] Et ubicumque titulus cum narratione ponitur, epistola est perfecta, licet salutatio negetur, dummodo in narratione aliquod petitionis signum contineatur. Porro titulus sine salutatione principalis pars enim est licet diminuta, quoniam, licet paries alicuius domus sit in aliquo diminutus, nichilominus est illius domus pars principalis. Nam titulum et salutationem in epistolis pro indifferenti habeo. Sed illa pars sumpsit nomen a digniori et dicitur 'salutatio' pro eo, quod ponuntur in ea, que ad salutis optationem pertinere noscuntur.⁹ Preterea sicut domus absque fundamento, pariete ac tecto constare non potest, ita epistola sine illis tribus partibus non potest esse perfecta.¹⁰ Fundamentum enim est salutation. Nemo quidem intelligeret, de quo vel de quibus dicator narraret, nisi quod premitteret salutationem. Paries est narratio. Nemo enim sciret, ad quid salutatio premitteretur, nisi narratio revelaret. Petitio est tectum, quia nemo posset scire mittentis intentionem, nisi aliquid infra narrationem vel in fine narrationis sub petitionis species poneretur.¹¹

[17.6] Secundarie vero partes epistole sunt infinite. Nam in ipso narrationis textu innumerabilia narrationis genera continentur, et sicut sunt diversi hominum vultus, ita et modi narrationem. Alii enim narrant magis generaliter, alii minus, alii specialiter, alii proverbialiter, alii exortando, alii minas inferendo, alii consulendo, alii blandiendo, alii rogando, alii supplicando, alii plorando, alii suggerendo, alii peccata remittendo. Numquid dicam, quod suggestio, peccatorum remissio, exortatio et huiusmodi sint epistole partes? Si autem dicat aliquis, quod benivolentie captatio sit pars epistole, queras quare amicitie captatio aut malivolentie captatio non sint partes epistole? Si vero dicat aliquis exordium esse partem epistole, queras quare generalis sententia et minus generalis vel specialis non sint partes epistole? Si dixerit: "Ita ab antiquis fuit institutum," dico quod illa institutio inutilis fuit et damnosa proper multiplicitatem. Ego autem concedo exordium, benevolentie sive malivolentie captationem et conclusionem, generalem sententiam, exortationem, remissionem, blanditionem et alias innumerabiles esse partes epistole non principales, sed secundarias. Nam omnes isti modi narrationes sunt, et tamquam species suo generi respondent. Unde si vellemus tot partes assignare in epistolis, quot sunt modi narrandi, vix posset aliquis partes epistole numerare.

[18.] QUID SIT SALUTATIO.

[18.1] Salutatio est quoddam ineffabile gaudium mentis, quod aliqua voce vel actu exprimi non potest. Eo modo anima movetur ad optandum alicui salutem per verba tertie persone.¹²

totum capitulum om. M?V

[19.] QUID SIT NARRATIO.

[19.1] Narratio est congrua verborum series, qua quis exprimit suam voluntatem et affectum.

[20.] QUID SIT PETITIO.

[20.1] Petitio est quidam petendi modus, per quem mittentis propositum certificatur. Nam quicquid aliquis narrando premittat, semper aliquid petere intendit, vel quod status illius, cui mittit, significetur, vel de aliquo negotio de quo dubitat certus reddatur, vel a simili per suum contrarium.

[21.] QUID SIT GENERALIS SENTENTIA.

[21.1] Generalis sententia est illa, in qua generaliter de aliquo vel de aliquibus tractatur.

[22.] QUID MAGNA GENERALIS.

[22.1] Magna generalis sententia est illa, que plurium potest esse negotiorum inchoativa. Vel dicitur hec magna generalis sententia, quia in diversis negotiis viam prebet et materiam dicendi reliqua, vel qua prolata nescit aliquis, quod prolator dicere intendit, nisi alius adiungit hoc modo: "In hanc vallem miserie primi parentis transgressione deiecti corruptioni et destructioni subiacemus."

[23.] QUID MINUS GENERALIS.

[23.1] Minus generalis sententia est illa, qua prolata statim intelligitur, quid prolator dicere intendat. Hoc modo: "Litterarum studiis Bononie operam exhibens, paterno sum penitus beneficio destitutus. Nec est, qui mei debeat misereri ex quo, ab illo, qui de propriis lumbis me genuit, sum relictus." Ex hac autem generali sententia statim potest auditor perpendere, quod quidam scolaris legat et studeat Bononie, qui neccessariis indiget et patri scribere proposuit paterna beneficia implorando.

[24.] QUID SIT EXORDIUM.

[24.1] Exordium est quidam preambulus nuntius, ordo et preparamentum ad reliqua dicenda. Dicitur autem exordium ab 'exordior exordiris'. Vel dicitur exordium quasi ordinamentum. Nam cum aliquis exordium sive generalem sententiam ponit in principio alicuius tractatus, suum tractatum sine dubio videtur exordiri. Mulieres vero, cum telam facere volunt, primo quosdam filos tendunt per lineam rectam, quos 'ordinamentum' vulgo appellant dicentes: "Volumus nostram telam ordiri" et postea super ipsam filorum multitudinem cum pectine texunt. Sic autem exordio sive generali sententia nostros ordimur tractatus et innumerabilium tractatuum significata super ipsis collocamus. Sed in hoc peccabant antiqui, quoniam exordium a narratione, penitus dividebant, dicentes "exordium non esse narrationem". Preterea nos, qui curialem stilum imitamur, ita nitimur exordiri, quod semper de facto aliquid tangere videmur, quoniam a negotio, de quo agitur,¹³ frequentius facimus inceptionem. Nam evangeliste, apostoli, omnes sancti patres et philosophi hoc idem faciebant, sicut in eorum tractatibus potes invenire.

[25.] QUID SIT PROVERBIUM.

[25.1] Proverbium est brevis verborum series obscuram in se continens sententiam.

[26.] UNDE DICATUR.

[26.1] Dicitur 'proverbium', quia aliquid pro verbo id est aliquid obscurum verbum positum pro manifesto. Verbi gratia: Quidam accedit ad uxorem alicuius, qua multis temporibus est abusus; postmodum aliquis intuetur illum dicens: "Quandoque hamus latebit sub esca" vel ita: "Nunquam fuit vulpes adeo ingeniosa, que quandoque non caderet in laqueum venatoris." In primo proverbium ponitur 'esca' pro muliere et 'hamus' pro marito vel alio, qui debebit in adulterum vendicare. In secundo proverbio ponitur 'vulpes ingeniosa' pro adultero et 'laqueus venatoris' pro insidiis mariti vel alterius. Hec autem et consimilia merito possunt 'proverbia' nucupari, id est quedam obscura posita pro manifestis.

[26.2] Vel potest dici 'proverbium' quasi pro multis verbis positum, quia unum proverbium ad multa potest negotia referri. Unde cum aliquis dicit aliquod proverbium in multorum presentia constitutus, respondet quidam et se scire fatetur, quare protulerit proverbium istud. Unde prolator sub quodam derisorio chachinno dicit hoc illum ignorare.

[26.3] Potest etiam dici quasi approbatum verbum.

[26.4] Ceterum damnabiles G[a]ramantium¹⁴ caterve fece Aurelianensium¹⁵ imbute in stilo epistolari proverbium dicere non erubescunt, cum aperte dicat Dominus in evangelio proverbium obscuram sententiam esse, ubi dicitur: "Sed veniet hora, in qua non in proverbiis loquar vobis, id est in obscuris sententiis, sed palam id est manifeste annuntiabo de Patre meo."¹⁶ Et Iudei Christo dixerunt: "Ecce palam loqueris et manifeste et proverbium nullum dicis id est non dicis aliquam obscuram sententiam vel amiratione dignam."¹⁷ Et Ieronymus exponit proverbia Salamonis id est obscure sententie.¹⁸

[26.5] Omne tamen proverbium generalis sententia est et obscura. Unde non debent alicuius narrationes principium in epistolis, privilegiis, testamentis et confirmationibus proverbium appellare, cum omnia in stilo epistolari debeant ita esse lucida et aperta, quod in prima vel secunda prolatione audientes intelligere possint. Possunt autem huius modi principia quandoque generales sententie vel exordia merito nuncupari. Verumtamen possunt dictatores quandoque proverbia in suis epistolis ponere, dummodo sciant, quid recipientes intelligere possint. Nam si alicui amico meo vellem super quibusdam factis et specialibus negotiis obtusius loqui, proverbialiter hoc modo dicere possem: "Serpentem in sinu calefeci et minus provide dimisi pullos sub custodia vulpis." Hoc enim proverbium est et nemo istud plenarie intelligeret, nisi scirit de materia facti.

[27.] QUID SIT BENEVOLENTIA CAPTATIO.

[27.1] Benevolentie captatio est quedam laus, qua recipientis animus lectatur et benivolus redditur mittenti.

[28.] UBI BENEVOLENTIA CAPTATUR.

[28.1] Benevolentia nempe in omnibus epistole partibus captari potest. Captatur enim benevolentia quandoque per unam solam dictionem, quandoque per duas, quandoque per plures, quandoque per unam distinctionem, quandoque per pluras, quandoque per unam clausulam, quandoque per plures, quandoque per totum tractatum.

[28.2] Captatur per unam dictionem hoc modo: deberes eum appellare 'nobilem virum'. Unde sufficeret, si diceres 'nobilem virum'. Si autem dicas 'nobilissimum', captas benivolentiam in positione superlativi. Nam superlativum dignius est positivo. Sed habenda est discretio in positione superlativorum, quia superlativa superhabuntantem excellentiam notant et non superhabundantiam. Quia quod superhabundat, superfluum est. Quia quod super habundantiam dicitur, uni soli convenit id est per superhabundantem excellentiam. Porro in plurimis tractatibus ponuntur satis congrue superlativa et non secundum rei veritatem, quia infiniti sunt, qui desiderant inanes applausus et transitorias laudes. Multi enim appellantur 'sanctissimi' et 'litteratissimi', qui non possent de positivo gaudere. Nam cum quidem sanctus a quodam 'piissimus' appellaretur, respondit: "Sufficeret me pietatis positivo beari."

[28.3] Unde oportet dictatorem provide circumspectum esse et plurimorum addiscere consuetudines, quia frequenter potest ponere ad laudem, que ad vituperium spectabunt, et cum crederet benivolentiam captare, malivolentiam et odium incurreret. Ecce si aliucui obviares et ipsum, ultra quam se dignum crederet, salutares inclinatio capite, crederet se derideri et sic malivolentiam captares. Nam ego, cum per Alamaniam irem, cuidam obviavi rustico, quem Teutoncio idiomate nimium honorabiliter salutavi, alias in eo vulgari salutationes penitus ignorans. Ille vero infremuit spiritu etinato ense me occidere voluit, inde vix ab eius manibus evasi. Preterea memini me quendam vidisse plebanum, qui omnes extracto capello salutabat, credens benivolentiam a quolibet captare. Sed tutius esset ei non ferre capellum, cum per ipsum derisionem et non benivolentiam iugiter captet.¹⁹ Ceterum non est meum propositum quoslibet captandi benevolentie modos hic assignare, quia nimia prolixitas tedium generaret et in prologo non sunt omnia referenda. Concludo ergo breviter et dico, quod, ubicunque verba congrue ad laudem recipientis ponuntur, benivolentia procul dubio captatur.

[29.] QUID SIT SPECIALIS SENTENTIA.

[29.1] Specialis sententia est illa, in qua de aliquo vel de aliquibus specialiter tractatur.

[30.] QUID SIMPLEX NARRATIO.

[30.1] Simplex narratio est illa, in qua solum narratur, hoc modo: "Presentibus tibi litteris innotescat, quod pater tuus .VII. Kal. Augusti de hac luce ad meliorem vocante Domino migravit."

[31.] QUID COMPOSITA.

[31.1] Composita est illa, in qua duo vel plura negotia narrantur hoc modo: "Innotescat amicitie vestre quod frater vester superabiliter in bello existens gloriosum de hoste reportavit triumphum. Sed eius inimici postmodum eum in itinere ceperunt."

[32.] QUID CONCLUSIO.

[32.1] Conclusio est cuiuslibet tractatus seu epistole finis, qui quandoque fit affirmando, quandoque negando sub quadam dubitatione, ut cum dicitur "quod si feceris" vel "si non feceris." Verumtamen multis aliis modis potest fieri conclusio et quandoque in principio epistole sagax dicatator conclusionem ponere potest hoc modo: "Si feceris, quod dominus cardinalis tibi significavit, omnes petitiones tue apud eum congruum sortientur effectum. Ceterum ipse amiratione non modica movetur, quod in obediendo sua precepta te sic demonstras austerum, cum sibi magna petere proponas." Ecce concudendo narras et narrando concludis.

concludis: concludas??

[33.] QUOMODO PARTES EPISTOLE IN EA DEBEANT ORDINARI.

[33.1] Partes in epistola hoc modo debent ordinari: Primo facias fundamentum, id est ponas titulum epistole vel salutationis, ut nomen mittentis et recipientis specificetur, ita tamen, quod nichil ponas in salutatione, quod ad sequens pertineat factum. Quia sicut in prima Tabula salutationum mearum habetur, salutatio non est nisi quidem titulus, qui specificetur. Et sufficienter, quare hoc fieri non debeat, in ea tractatur.²⁰ Secundo facias parietem, id est incipias generaliter sive specialiter a negotio, de quo agitur, tractare. Tertio facias tectum, id est aut infra narrationem vel in fine narrationis sub aliquo petitionis signo mittentis exprimas voluntatem.

[34.] QUID SIT DISTINCTIO.

[34.1] Distinctio est quedam clausule particula, in cuius fine spiritus actione vocis fatigatus requiem auxilio puncti querere laborat. Vel distinctio est quedam clausule particula, que quandoque puncto suspensivo, quandoque plano debet rationabiliter distingui et determinari.

Vel distinctio--determinari habet P³ tantum, secundum Sutter

[35.] UNDE DICATUR.

[35.1] Distinctio dicitur a 'distinguo -guis' et dicitur distinctio quasi obscuritatis remotio. Unde cum aliquis obscure aut implicite legit, dicunt astantes: "Legas distincte, id est ita legas, ut removeas obscuritatem vel distingue, id est specifica, quod dicis." Sed distinctio aliter accipitur in decretis. Est enim distinctio quorundam capitulorum summa et ponitur ad obscuritatem remotionem.

[36.] QUOMODO EX DISTINCTIONIBUS EFFICIANTUR EPISTOLE DISTINCTIONES.

[36.1] Distinctiones ita compununtur ex dictionibus sicut sillabe ex litteris. Et sicut quedam sillabe plures aliis in se continent litteras, ita quedam distinctiones plures aliis distinctionibus continent dictiones secundum magis et minus. Item distinctionum alia constat ex duabus dictionibus, alia ex tribus, alia ex quatuor et sic usque ad viginti, de quibus non est specificandum per singula, cum cotidie infinitas legere possis. Distinctio autem quandoque in una sola dictione consistit, ut cum dicitur: "Vis venire Bononiam?" aliquis respondit "Sic" vel "Non". Unde si dicat tantum "Sic" vel tantum "Non", recta distinctione respondet et finali, quia bene distinguit se velle vel nolle ire et bene satisfacit questioni et querenti. Potest etiam fieri distinctio in omnibus verbis prime et secunde persone, ut cum dicitur: "Legis?", distinctio est suspensiva. Et si respondeatur ab interrogato: "Lego", erit distinctio finalis. Similiter cum dicitur: "Quis est in domo?"-- "Nullus" vel "Martinus".²¹ Multis enim modis fiunt distinctiones in una sola dictione, sed ex maiori parte sunt in sensu defective. Et quandoque in una sola littera fit distinctio, ut cum dicitur: "Quid est hoc?"--respondet aliquis: ".B." vel ".C." Item distinctionum alia suspensiva, alia quasi finalis, alia finalis.

[37.] QUID SIT DISTINCIO SUSPENSIVA.

[37.1] Suspensiva est illa, que auditoris animum detinet suspensum. Nec potest per illam intelligere, quid prolator dicere velit, nisi aliud adiungat, ut cum dicitur: "Cum sola Italia inter cunctas mundi provincias speciali gaudeat privilegio libertatis [etc.]"

[38.] QUID QUASI FINALIS.

[38.1] Quasi finalis est illa, que quandoque animum auditoris de sensu locutionis quodammodo certificat, ut cum dicitur: "specialius est Italicis deferendum [etc.]" Et nota, quod omnis distinctio quasi finalis potest esse finalis, dummodo ad sensum locutionis perficiendum accedat, sicut ista facit. Item nota, quod distinctiones quasi finales magis per sensum quam per punctum dignoscuntur.

[39.] QUID FINALIS.

[39.1] Finalis est illa, que auditoris animum de sensu locutionis certificat, ut cum dicitur: "et illis provincie orbis merito subesse tenentur." Verumtamen non est ibi sensus irregularis, quia vix aut numquam poterit aliquis in duabus aut tribus distinctionibus factum vel negotium aliquod significare.

[40.] QUID SIT PUNCTUS.

[40.1] Quid sit punctus, in Tractatu virtutum non descripsi, sed de eius virtute utcumque tractavi²² et ideo dignum duxi adhuc dicere de punctis. Punctus est quidum titulus, per quem tota scriptura cognoscitur et terminatur. Vel est punctus terminus divisivus, per quem distinctiones universe clarescunt. Nam ita dividuntur distinctiones per puncta, sicut campi per positionem terminorum. Vel punctus est quidem iudex ordinarius, qui quadam sententia sua iudiciali totam scripturam determinat et castigat, nec permittit aliquam distinctionem seu clausulam transgressibiliter per agrum currere alienum.²³

[41.] UNDE DICATUR.

[41.1] Punctus dicitur a 'puncto -tas' vel dicitur punctus a 'pungo -gis'. Quia quando scriptor vult facere punctum, ita erigit pennam, quod cartam pungere videtur. Punctorum alius suspensivus, alius planus.

[42.] QUIS SIT PUNCTUS SUSPENSIVUS.

[42.1] Suspensivus est ille, qui virgula scribitur sursum erecta. Unde sensum locutionis denotat incompletum. Vel punctus suspensivus est quidam fidelis et preambulus nuntius, qui puncti plani denuntiat adventum. Ideo dixi 'fidelis', quia semper ante punctum planum, quandoque semel, quandoque bis, quandoque ter, quandoque quater, quandoque quinquies vel plus, preire consuevit. Et ideo dixi 'fidelis', quia propriis humeris onera portat locutionem, quousque punctus planus ipsas sine gravamine suscipere possit.

[43.] QUID SIT PLANUS.

[43.1] Punctus planus est ille, cuius in gremio legentis animus quiescit et totius sensus locutionis successive terminatur. Quod autem dixi 'virgula sursum erecta'²⁴ et 'virgula plana'²⁵ non mireris, quoniam Ebrei et Greci talibus punctabant virgulis, vel quia talia puncta virgulas appelllabant. Nam hodie multi secundum artium et scripturarum varietates multas faciunt punctorum varietates, de quibus non est ad presens ideoneum pertractare. Item est alius punctus, qui virgula interrogativa nuncupatur, que fit semper per dictionem interrogativam, ut "Quid est hoc?"

[44.] QUID PUNCTUS HABET COPULARE.

[44.1] Punctus nempe multiplices habet virtutes copulandi. Nam quandoque copulat litteram littere, quandoque sillabam sillabe, quandoque dictionem dictioni, quandoque distinctionem distinctioni, quandoque orationem orationi et sensum locutionis alteri locutioni. Et nota, quod tantummodo punctus suspensivus ponitur pro copula. Item nota, quod suspensivus quandoque magis copulat quandoque minus, quandoque multo minus. Magis enim copulat, quando duplicem habet vim copulandi, hoc modo: "Alexander Persiam, Menelaus Troiam, Romani Cartaginem et Pisani Maioricam vicerunt virtute potenti." Minus enim copulat, ut cum dicitur: "Martino, Iohanni, Petro et Bernardo salutem." Modo non copulat nisi nomen alteri nomini. Multo enim minus, ut cum copulat dictionem dictioni et litteram littere. Et nota, quod, quando distinctiones ita copulantur per puncta suspensiva, in principio ultime distinctionis semper debet poni copula, quoniam illa non intelligitur ibi repeti, ubi suspensivus punctus pro copula positus fuerit. Alioquin non esse Latinum. Hoc idem est intelligendum de dictionibus et litteris. Et nota, quod nullus punctus planus potest pro copula poni, quia ubicumque copula ponitur, vox legentis semper detinetur suspensa. Simili ergo modo illud, quod postea ponitur illius vicem gerere debet. Item nota, quod semper post punctum planum clausule debet inceptio fieri et prima illius clausule littere debet scribi grossa, ita, quod caput clausule inceptio. Unde illi, qui scribunt 'Salutem' vel aliquid positum loco salutationis per litteram grossam, ambulant tamquam ceci, qui viam, per quam gradiuntur, penitus ignorant. Verumtamen in salutationibus et infra epistole textum propria nomina scribi debent per litteram grossam ad maiorem certitudinem reddendam (et causa honoris). Et preterea punctus quandoque est litterarum comprehensivus, ut cum circumponuntur littere pro proprio nomine posite.

[45.] QUID SIT CLAUSULA ET EX QUOT DISTINCTIONIBUS CONSISTERE POSSIT.

[45.1] Clausula est quedam cuiuslibet tractatus particula, que quandoque duas, quandoque tres, quandoque quatuor, quandoque .V., quandoque .VI., vel etiam .VII. in se continet distinctiones. Nam ad minus ex duabus distinctionibus constitui potest, ad plus vero ultra .VII. habere nullatenus valet, si magne fuerint distinctiones; quia locutionis sensus nimium redderetur obscurus.

[45.2] Ex duabus hoc modo: "Propter antiquam consuetudinem, Armeni et Greci nutriunt barbam." Vel aliter: "Armeni et Greci nutriunt barbam, ut graviores in omnibus videantur."

[45.3] Ex tribus hoc modo: "Indi Dominum, qui est ipsa veritas, venerantur et respuendo mendacium patrem adorant in spiritu et veritate." Vel aliter: "Auro et lapidibus preciosis Babilonia decoratur et diversis aromatum et specierum generibus affluens, Paradisi poma et balsami producit." Vel aliter: "Tenebrose caliginis cecitas ita Saracenorum occupavit animos, quod pudenda cotidie lavant, Dominum propter hoc placere credentes." Vel aliter: "Vellius de montanea fallacem in terris constituit Paradisum, in quo facit quosdam homines ab ipsa pueritia enutriri, qui pro eo subire mortem postmodum non formidant." Vel aliter: "Suriani se adulterii crimine polluunt et cuncta meretricandi genera invenientes, tamquam lupanarii iugiter fornicantur." "Greci sagaces et invidi Siculi magicis operibus insistunt et mirabilia facinora excogitantes, venenata sepe pocula propinant." Vel aliter: "In florida urbe Morroch residet Miramominin, qui cunctos hodie mortales in divitiis excellit et cuncta librat secularis iustitie statera."

[45.4] Ex quatuor hoc modo: "Calabritanos inermes, Apulos pusillanimes et Sardos zelotipie, vitio et conditione servili esse proscriptos totus predicat orbis." Vel aliter: "Affricos nudos, Ethiopes horridos et Provinciales mendaces video per effectum." Vel aliter: "Corsi de curialite plurimum commendarentur, si fures non essent et proditores et ea postmodum non raperent, que primo fuerant elargiti." "Romani guerras et seditiones iugitur commoventes, civilia bella committere non formidant, et pristine glorie immemores existentes, pecuniam per fraudem et violentiam exigere non ommittunt." Vel aliter: "Tusci rebus propriis commendabiliter utuntur et plurimis coruscarent virtutibus, si fraudis et invidie nebula eos non facile tenebraret." Vel aliter: "Lombardi sunt libertatis patroni, proprii iuris egregii defensores, et illi qui pro libertate tuenda sepius pugnaverunt, merito sunt Italie senatores." Vel aliter: "Marchiani simplices, Romanioli proditores atque bilingues et Dalmatii atque Croatii piscatores ab omnibus esse censentur." Vel aliter: "Curialis Marchia Veronensis nomen accepit ab inclita Verona, que trium provinciarum caput existit et est indesignabili amenitate dotata."

[45.5] Ex .V. hoc modo: "Pusille fidei Ungarii corpora cibariis replent, universos largiflue alunt, plurima munera largiuntur et tamquam cursibiles venatores omni tempore loca silvosa regirant." Vel aliter: "Boemi formosi et furentes in armis ebrietate se turpiter fedant et carnes comedunt semicruentas, a quibus parum different Polani, sed silvestris natio Rutenorum loca venando discurrit." "Teutonici per furorem, Alobroges per latrocinium, Francigene per arrogantiam, Yspani per mulas, Anglici per caudam et Scoti per mendacitatem a plurimis deridentur."

[45.6] Preterea multe sunt clausularum diversitates, quarum diversitatum sententias nemo unquam dicere possit. Nam sicut varii sunt dictatores, ita et clausularum diversitates. Diversa enim sunt genera materiarum et ideo diversis clausulis nos uti oportet. Porro aliquis facit clausulas magnas, aliquis parvas, aliquis mediocres. Verumtamen sive sint magne sive sint parve sive mediocres, laudabiles sunt loco et tempore suo, si congrue in narrationibus ponantur. Et nota, quod non est adeo magna, que non possit diminui nec adeo parva, que non valeat augmentari. Fiunt enim clausule, secundum quod dictatori negotia occurrunt. Sed est distinguendum, utrum unum velit negotium significare vel plura. Si unum distinguendum est, utrum habeat pauca vel plura significata. Si pauca, paucis debis clausulis uti. Si multa, nitaris ad brevitatem, quia brevitas est dulcis aurium amica, dummodo non generet obscuritatem.

[45.7] Ego enim in una clausula posito salutationis titulo unam epistolam multotiens finivi. Verbi gratia: Quandoque scribere volebam pauperibus scolaribus, qui libenter meam audiebant doctrinam, sed verecundabantur venire, quia mihi non poterant sua donaria exhibere. Unde talem illis epistolam destinavi: "Universis pauperibus Boncompagnus, quicquid potest. Nolo, quod propter aliquam paupertatem verecundie pallore afficiamini, sed libere ad liberum accedatis et ipsius liberalitate pro vestre voluntatis arbitrio utamini, procul dubio tenentes, quia, quod divinitus est collatum, vobis procurabo liberaliter impertiri." Hec enim fuit una epistola et multotiens hoc facere potest providus dictator, si pauca debuerit significare.

[46.] UNDE DICATUR.

[46.1] Clausula dicitur a 'claudo -dis', aut quia sensum locutionis in se claudit, aut quia distinctiones in suo sinu tenet clausas. Vel dicitur clausula quasi 'divisa', quia inter punctam planum et litteram grossam semper clauditur vel claudi debet. Item clausularum alia suspensiva, alia quasi finalis, alia finalis.

[47.] QUID SIT CLAUSULA SUSPENSIVA.

[47.1] Suspensiva est illa, que sensum integralis locutionis detinet suspensivum hoc modo: "Ad urbem pro confirmatione prebende mihi assignate properaveram, credens quod .C.²⁶ sancti Theodori diaconus cardinalis, quondam socius et scolaris meus, mihi deberet assistere et prestare mihi auxilium et favorem." Hec enim est clausula suspensiva nec ideo dicitur suspensiva, quod in fine ultime distinctionis punctus debeat fieri suspensivus, sed quia sensus locutionis adhuc detinetur suspensus.

[48.] QUID QUASI FINALIS.

[48.1] Quasi finalis est illa, qua prolata quodam modo de sensu locutionis auditoris animus certificatur hoc modo: "Ipse vero preteritorum immemor et avaritie lepra infectus ab adversariis meis pecuniam accepit et mihi apud dominum papam ita extitit contrarius, quod meum propositum non potui perducere ad effectum."

[49.] QUID FINALIS.

[49.1] Finalis est illa, qua prolata integralis sensus de negotio, quod agitur, consurgit et perficitur et ex eo plene certificatur animus auditoris hoc modo: "Nunc autem domum sine dilatione revertor, habens in proposito laicalem ducere vitam, ex eo quod ecclesiasticum non valeo beneficium adipisci."²⁷ Et nota, quod omnis quasi finalis potest esse finalis, licet sensus integralis negotii, de quo agitur, sit imperfectus.

[50.] QUOMODO EX CLAUSULIS EFFICITUR QUILIBET PROSAICE TRACTATUS.

[50.1] Ex clausulis multis modis epistole fiunt et quilibet prosaici tractatus. Sed vitando prolixitatem, cupio in presenti capitulo breviter plurima concludere paucis. Puta: scribit papa imperatori pro uno vel pro pluribus negotiis.

[50.2] Pro uno sic poterit incipere dictator: "Cum ex iniuncto a Deo nos officio teneamur omnes ecclesie filios assidue ammonere, ne se involvant illecebris terrenorum, multo attentius tuam imperialem maiestatem litteris apostolicis debemus sollicitare, ut sic transeat per omnia temporalia, ne penitus ammittat eterna. Nec ob hoc ista referimus, quod te in aliquo contra ecclesiam Dei derelinquere credamus, sed ut nostre benedictionis et ammonitionis gratia fretus de bono in melius perserveres et imperii tui iura valeas omni tempore alacriori animo pertractare." Hec enim esset una epistola, si salutatio premitteretur. Verumtamen in tali ammonitione posset dictator tractatum non modicum prolongare.

[50.3] "Preterea dilectum filium nostrum magistrum .B., quem nos et fratres nostri sue devotionis et scientie intuitu intimo diligimus karitatis affectu, celsitudini tue propensius commendamus, tuam attentius rogitantes excellentiam, ut ipsum debeas nostrarum precum interventu multipliciter honorare et suis petitionibus ita dignum et favorabilem prebere assensum, quod nostras preces sibi sentiat profuisse et nos tue magnitudini propter hoc teneamur multiplices gratiarum exsolvere actiones."

[50.4] Nam in epistola ista duo sunt significata, quia ibi de duobus diversis negotiis narratur. In duabus primis clausulis continetur ammonitio pape et quotcumque clausule ponerentur ibi, que ad ammonitionem pertinerent, ad unum tantum significatum spectarent. In tertia vero clausula continetur commendatio magistri .B., quam facit papa imperatori et quidquid postmodum pro dicto magistro in eadem epistola ponetur, ad unum tantum significatum spectaret.

[50.5] Ceterum ego iam multotiens in una clausula quinque posui significata hoc modo: "Destestabilis avaritia Romanorum, proditoria Grecorum astutia, perorrende Saracenorum insidie, abhominanda Siculorum invidia et Apulorum pusillanimitas sunt penitus evitanda." Quod autem de hiis dictum est, de omnibus tractatibus intelligere potes. Verumtamen oportet dictatorem imponendo clausulas providum esse atque sagacem et suum tractatum semper mediocritatis legibus cohibere. Nam ego sepenumero ad mensuram carte dictavi, aut quia carta deficiebat aut quia ita in animo agere proponebam. Sed qui hoc facere temptat, inspiciat cartule quantitatem, sicut providus sartor pannum, de quo camisiam disposuit facere vel gunnellam. Nam primo ymaginatur, unde posset facere manicas et girones et cetera queque. Postmodum vero, secundum quod videt, incidere consuevit.²⁸

EXPLICIT PALMA BONCOMPAGNI.

Top of page -- Table of contents -- Translation 
Siglorum conspectus-- Main menu

¹ Cf. Ier. 2.21 (and Isai. 5.2, Matt. 21.33, Marc. 12.1).

² The situtation depicted by this horticultural figure seems to be as follows. Boncompagno contrived that the Palma be attributed to another author, who acknowledges it as his own work. After setting this trap, Boncompagno then unmasked the plagiarist, but rather than claiming the work as his own, allowed it to circulate anonymously. Only now, after revising the Palma, did he give it a title and claim authorship for it in this present prologue. For the legal status of gardens according to Germanic law, see KARL S. BADER "Gartenrecht" ZRG Germ. Abt. 75 (1958) 252-273

³ 'Retraction' in the sense of St Augustine's Retractiones, or perhaps a second edition or redaction. This is the only instance of retractio in the writings of Boncompagno, but he does use the verb retrahere three times: 1) Notule auree 1: Cum in rotundo monticulo iuxta Rauonem operam in rethorica sedulus exhiberem, a sociis et amicis karissimis rogatus, me biduo ab opere incepto retraxi et cepi quasdam in dictamine facere 'Notulas,' quas propter effectum uolui 'aureas' uocare. 2) De obsidione Ancone (speech of Ugolino Gosia): Est et alia necessaria ratio, que me ab hoc proposito retrahit; nec potest aliquis rationabiliter contravenire. 3) De amicitia 34: Set ita impossibile est emissum verbum retrahere sicut suscitare virginem post ruinam. See art. "Editonstechnik" in Reallexikon für Antike und Christentum.

⁴ Sutter believed to have explained Buchimenon as a Greek Verbalhornung: B. ouk ei mnemon [ouk  ei mnenon] = "B.(oncompagno) is not mindful", can be taken as either "Boncompagno doesn't remember" or "Boncompagno forgets (has a bad memory)". Another possibility: B. ouk emenon [ouk emenon] = "I was/they were not B.(oncompagno)", or "I, Boncompagno, was not". A bilingual Verbalhornung (German/Greek): Buch emenon = "I was/they were the book (MHD stm. buoch or stf. buoche)," or with the unaugmented Greek verb: Buch i ('je') menon = "I was/they were always the book." The unaugmented menon also is the active singular present partciple (neut. nom./voc./acc. and masc. voc.). In all of the above, I have translated meno as = sum; it means maneo (to remain, to stay, to continue, to wait, to await or expect). One might also think of minen Bouche ('my book or books'); the composites Buchmeinung or Buchmeinen would also make sense. For Buchimenon, see also Tractatus virtutum §33; he is quoted at Tractatus virtutum §7, §14, §16, §54. For Boncompagno and the Greek language, see also Boncompagnus prol. note 44.--- Ovid may also have used a pseudonym (Lygdamus): see GEORG LUCK, in The Cambridge History of Classical Literature 2.3 The Age of Augustus ed. E.J. KENNEY (Cambridge 1982) 116.

⁵ XXX

⁶ For the origin of the privilege in Noah's ark, see Oliva 1.1.

⁷ Ivo of Chartres Ep. 34 and 37 (LECLERCQ ed.) 138-141 and 152-156.

⁸ See Boncompagnus 3.16.5.

⁹ See Quinque tabule salutationum 1.32, 2.16. An echo of this definition is found in Boncompagnus 1.10.2.

¹⁰ Petrus Helias Summa super Priscianum (ed. REILLY) 63.46-50 compares the parts of the grammatical art with those of a house. Boncompagno's comparison is more exact, because a house has three parts (foundation, walls, roof) while grammar has four (letter, syllable, word and discourse). The house metaphor derives from Boethius De topicis differentiis I (PL 64.1179B), tr. by ELEANOR STUMP Boethius's De topicis differentiis (Ithaca 1978) 37.25-6. Boncompagno returns to the house metaphor below, Palma 33 and in Isagoge 2.4.  For a later example, see Christine de Pizan's Livre de la Cité de dames.

¹¹ Cf. Alexander Neckam In Ecclesiasten 1.16 (Cambridge, Trinity College, R.16.4, fols. 159^ra-b): Sancte igitur scripture fundamentum est lex Mosaica; parietes erexerunt prophete; tectum superposuit consummatio apostolice doctrine; cancellos et propugnacula construxerunt Hilarius, Ieronimus et Augustinus; domum depinxerunt decentissime Ambrosius et Gregorius, Ysidorus et Beda.

¹² Other definitions are given above, Palma 17.5, and below 33, Quinque tabule salutationum 1.32. This definition stems from Henricus Francigena Aurea Gemma.

¹³ Here Boncompagno subsumes the epistolary modi exordiendi of Rationes dictandi XXX (ROCKINGER ed. XXX) into master Bernardus' fifth and final mode (a negotio de quo agitur). Bernardus' scheme was an ultimately unsuccessful expansion of the three modes in Hugo of Bologna Rationes dictandi (ROCKINGER ed. 58); in particular the fourth mode (ab rerum effectu) was not clearly distinguished from the following mode. The comparative form freqentius indicates that Boncompagno's commutation of the five modes was not asserted here absolutely, as it is done in Notula auree 5 and Isagoge 2.18.

¹⁴ See JOHN AHERN "Nudi Grammantes: The Grammar and Rhetoric of Deviation in Inferno XV" Romanic Review 82 (1990) 466-486 and Boncompagnus 1.1.8, 1.17.2, 1.23.10.

¹⁵ XXXX

¹⁶ XXXX

¹⁷ XXXX

¹⁸ XXXX

¹⁹ This story is discussed by FRANZ LEBSANFT "Kontinuität und Diskontinuität antiker Anrede- und Grussformen im Romanischen Mittelalter: Aspekte der Sprach- und Gesellschaftskritik" in Kontinuität und Transformation der Antike im Mittelalter ed. WILLI ERZGRäBER (Sigmaringen 1989) 285-299 at 285, quoting SUTTER's edition.

²⁰ Quinque tabule salutationum 1.29. Other definitions are given above, Palma 17.5, 18, Quinque tabule salutationum 1.32.

²¹ See Oliva 9.12.

²² Tractatus virtutum §XX

²³ Decretum 1.1.

²⁴ Above, Palma 42.1

²⁵ Not found! In an email sent to me 5 May 1998, Michael Dukan <dukan@msh-paris.fr> of IRHT wrote: En ce qui concerne votre passage tiré du Ms de Bologne copié en 1190 concernant un éventuel système de ponctuation je peux vous dire simplement que la ponctuation n'existe dans dans la Bible telle qu'on l'entend de nos jours, cependant la mise par écrit par les Massorètes d'un système de cantilation notamment, a permis d'apporter une articulation au texte, ainsi la "virgula plana" ferait peut-être allusion au signe atnah : "|" qui signale la fin d'un verset, ce trait peut être oblique vers la gauche, ce signe a précédé les ":" qui marquent la fin des versets, malgré son emploi actuel dans les manuscrits bibliques, lorsque le texte est vocalisé et cantilé, le signe atnah est conservé, il existe d'autres signes qui apportent des articulations au verset.  Je vous conseille la lecture d'ouvrages propres à une initiation de la Massore, vous y trouverez tous les signes de cantilation et leurs rôle dans le texte de la Bible.
Masoretic text with accents, vocalisation and pointing, from the Leningrad Codex, written at Cairo ca. 1010

See also very a old article on the Massorah in the Catholic Encylopedia (1913), which includes a section on punctuation.

²⁶ No cardinal deacons of S. Theodoro bore this initial during the period 1188-1227.

²⁷ For the interpretation that the letter fragment of Palma cc.47-49 is biographic, see SARINA NATHAN ed. De amicitia XXXX. This view has been accepted, perhaps because it seems to find corroboration in Salimbene de Adam Cronica ed. SCALIA (Bari 1966) 109. But Boncompagno has purposely falsified this letter by naming the cardinal deacon of S. Theodor with an incorrect initial (see previous note). He includes this incongruent fact, as he so often does, to show that the letter in question is a fictitious model, not a genuine or adapted letter. If we recognize that Palma cc.47-49 is not biographic, the thesis that Boncompagno had once been an ecclesiastic dissolves. Indeed a closer look shows Boncompagno's former ecclesiasic status is not mentioned in the Cronica passage, even though Salimbene may have been influenced by Palma cc.47-49. Another element of Salimbene's account, the story of his pretended flight at Bologna, is perhaps based on the narratio facti of Boncompagnus 1.18.5 and the letter written in another's name of Boncompagnus 1.1.8.14. Alternatively, the Chronica may record a performance by Boncompagno which indeed took place. Salimbene wrote that the pretended flight episode was meant to mock the miracles of John of Vicenza, who was best known as a leader of the Alleluia movement which swept Lombard cities in 1233, and as the rector of Verona. If there was such a performance, it is not clear whether it took place before or after the writing of Boncompagnus 1.18.1-19, ie. whether life imitated 'art' or vice versa. See CARL SUTTER Johann von Vicenza und die italienische Friedensbewegung im Jahre 1233 (Freiburg 1891) and AUGUSTINE THOMPSON Revival preachers and politics in thirteenth-century Italy: the great devotion of 1233 (Oxford 1992); RALPH FRANCIS BENNETT The early Dominicans: studies in thirteenth-century Dominican history (Cambridge 1937); ALFONSO D'AMATO I Domenicani a Bologna (Bologna 1988); Acta canonizationis S. Dominici ed. A. WALZ Monumenta Ordinis Fr. Praedicatorum Hist. 16 (Rome 1935); J. MEYER Liber de illustribus viris OP ed. P. LOE Quellen und Forschungen zur Geschichte des Dominikanerordens in Deutschland 12 (Leipzig 1918). Salimbene must certainly also have drawn on traditions current in Reggio d'Emilia, where he wrote the Cronica (1281-1288) and where Boncompagno had served as a witness and occasional judge delegate (1229-34) at the court of his patron, bishop Nicholaus.

²⁸ For comparisons between the making of cloth and literary composition, see Oliva 1.2
 

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum © Università di Pavia 1999