Rhetorica novissima 5
Table of Contents -- Book 4-- Book 6-- Tituli 
Incipits -- Siglorum conspectus

INCIPIT LIBER QUINTUS DE CAUSARUM EXORDIIS[11r]

5.1 De diversitatibus exordiorum.

5.1.1 Quidam exordiuntur de radice narrandi, sicut exquisitissimi|[11v] oratores.
        liber De causarum exordiis om. ed.         titulus exordientium L       exquitissimi L

5.1.2 Quidam adulando, ut per captationem benevolentie alliciant animos auditorum.

5.1.3 Quidam prolixe, ut copiosi oratores esse cernantur.

5.1.4 Quidam ratiocinando vel insinuando, ex eo quod iniustas causas fovere nituntur.

5.1.5 Quidam ad suffragium ignorantie.
        suffragium] sufflagium L

5.1.6 Quidam ex consuetudine vel abusu.

5.1.7 Quidam ex timore vel ingratitudine quam in iudices commiserunt.
        in om. M?

5.1.8 Quidam audientiam postulando.
        audientiam] audaciam M?

5.2 De causarum exordiis.

5.2.1 Quod exordium vocale vitari non possit.

    Quandocumque orator ponit vel respondit, quadam naturali consuetudinaria necessitate cogitur exordiri pro eo, quod speciales narrationes in exordia circa principium convertuntur.
         Quandocumque--convertuntur om. L

5.2.2 Quod exordium reale vitari non possit. 

    Quandocumque surgit orator, exordiri videtur, quoniam in illa surrectione incipiunt auditorum animi preparari.  Item abstractio caputii vel birrecte, exhibitio reverentie ac expurgatio ysophagi ad audiendum preparant animos auditorum.

5.2.3 Quod exordium debeat de narrationibus prosilire.

    Cuncta siquidem exordia preter quam in abominabili cause genere vel fabula, vel debent de specialium narrationum serie prosilire aut narrationibus esse germana.
         rubr. exordia...debeant L            habominabili L       prosilire] quam silire L 

5.2.4 De brevi exordio. 

     Breve exordium est, quod sine prolixitatis vitio et demulcenti lepiditate atque concinnantia preparat animos auditorum.
        lipiditate L      concinantia L 

5.2.5 De prolixo exordio.

    Prolixum exordium est quando a materie sue origine separatur, et per alia vel consimilia verba repetitur, quod est dictum.
        quando] quod L        a om. L

5.2.6 Quid sit brevitas. 

    Brevitas est in qua commode principale tangitur et utile accesorium enarratur.

5.2.7 Quid prolixitas. 

    Prolixitas est inutilium verborum effusio tediosa.
        rubr. Quid sit prolixitas L

5.2.8 De illis qui carent artificio eloquentie. 

    Illi qui carent artificio eloquentie vel ingenii sollertia, que provenit a natura, sicut ebrii pervagantur in omnibus generibus dicendorum.
 
5.2.9 Quod non sit ad postulandum illotis manibus accedendum. 

    In iure siquidem civili, oratori cuilibet suadetur, ne illotis manibus ad postulandum accedat, quia temere incipit sine alicuius exordii amminiculo perorare.
        perorari] permanere M? 

5.3 De exordiis, que valent coram papa vel clero proponi.

5.3.1 Duodecim varietates exordiorum quibus a summo pontifice audientia postulatur.  5.3.2 Narratio doctrinalis.

    In presentia domini pape sibi tamquam alteri deo singulariter loquimur, imitando etiam consuetudinem Romanorum.  Item loquimur ei pluraliter sicut dignitatis altitudo requirit.

5.3.3 Quinque varietates exordiorum quibus a cardinalibus audientia postulatur. 

5.3.4 Exordium quo uti possumus coram cancellario domini pape.

    Desiderabilis rei eventus nobis respondet ad votum, quia misit nos celestis claviger ad precipuum ecclesie ianitorem, videlicet cancellarium, qui nos per equitatis cancellum in aulam iustitie intromittet, ubi causa nostra terminabitur et sine protractione temporis decidetur.
         rubr. domini om. L 

5.3.5 Exordium quo uti possumus coram vicario domini pape.

    Satis erraret a tramite rationis et viam non cognosceret equitatis, qui crederet quod dominus papa vos suum constituisset vicarium, nisi scivisset firmiter, quod in vobis viget sapientia, regnat iustitie et consistit pietas cum plenitudine caritatis.  Unde a vobis confidenter postulo mihi benignam audientiam exhiberi.
        a tramite] attramite. L         plenitudine L] plenitude ed.      exiberi L 

5.3.6 Exordium quo uti possumus coram cardinali qui est pape consanguineus. 

    Ex proxima consanguinitatis linea, qua summo pontifici estis coniuncti, et propter vestrorum insignia meritorum maiorem apud eum gratiam optinetis.  Quibus de causis credimus et speramus, quod causam nostram diligentius audietis et fine curabitis celeri terminare.
        insignia] insigna L 

5.3.7 Exordium quo uti valemus coram apostolice|[13v] sedis legato.

    Inter cives apostolorum et principales mundi cardines potestis merito computari, quia portatis pacem et provincias predicationibus et operibus illustratis.  Sub tanto igitur patre atque reparatore nominis Christiani ius nostrum intendimus prosequi et consequi; quoniam apud alios iudices fatigati sumus diuturnis laboribus et expensis, nec potuimus rationem aliquam invenire.
        et om. ed.        igitur] ergo L        invenire] prohabere L 

5.3.8 Duo exordia regulariter variata quibus uti possumus coram patriarchis, archiepiscopis et episcopis.

5.3.9 Exordium quo uti valemus coram quolibet iudice ordinario.

    Cum sitis iudex ordinarius et animarum cura sit vobis annexa, gregem vobis commissum tenemini defensare et singulorum causas diligenter audire.  Unde securius vos deprecor quatenus etc.
        causas L] causos ed

5.3.10 Exordium quo uti possumus coram tehologo.

    Coram vobis, qui estis, disponente Domino, thesaurarius theologice discipline et dispensator ministeriorum Dei, loquor animi fiducia pleniori; quoniam ex officio caritatis causam iustam diligentius audietis, et iusto curabitis iudicio terminare.
        rubr. possumus] valemus L       rubr. theologo L        theologice] theoloyce L      ministrorum L       animi] cum L       iustam] istam L         

5.3.11 Tres exordiorum varietates quibus uti possumus coram doctoribus decretorum. 

5.3.12 Tres exordiorum varietates quibus uti possumus coram iudicibus delegatis.  5.3.13 Tres exordiorum varietates quibus uti possumus coram iudicibus quibuslibet dummodo iustitia postulatur.  5.3.14 Novem exordiorum varietates quibus uti possumus in omnibus causarum principiis coram quibuslibet iudicibus. 

5.4 De exordiis, que proponi valent coram imperatore atque regibus, principibus et officiariis eorundem.

5.4.1 Quatuor exordiorum varietates que pro cunctis et singulis valent coram imperatoria maiestate proponi.  5.4.2 Due varietates exordiorum quibus pauper uti valet coram imperatore.  5.4.3 Tres exordiorum varietates quibus uti valemus in conspectu regum. 5.4.4 Exordium quo uti possumus coram imperii cancellario.
    Propter vestre sapientie magnitudinem et titulum supreme nobilitatis vos imperialis maiestas ostium imperii constituit et cancellum, industrie vestre claves iustitie conferendo, quibus dignis debite gratie tribuatis accessum et indignos extra benevolentie ianuas repellatis.  Cum summe ergo fiducia coram vobis assurgo.
        hostium L         repellatis om. L      ergo] igitur L 

5.4.5 Exordium quo uti possumus coram prefecto. 
    Cum ex imperiali auctoritate sitis imperialis aule prefectus, optineatis gladiatoriam|[15v] potestatem et tam in causis criminalibus quam civilibus iustitiam teneamini conservare, decet vos omnium et singulorum causas audire, temeritates rescindere tyrannorum et de criminosis legitimam sumere ultionem.
 
5.4.6 Exordium quo uti possumus coram vicario imperatoris. 
    Vicarie officium ad quod estis assumpti, universis aperte demonstrat, quod multis polletis virtutibus meritorum.  Multiplicis gratie insignia optinetis, quia indubitabiliter est credendum, quod ille sit dignus, quem digna vox maiestate regnantis in suum vicarium preelegit.
        insignia] insigna L      digna] dignus L

5.4.7 Tres exordiorum varietates quibus uti possumus coram iudicibus imperialis aule. 

5.4.8 Exordium quo uti possumus coram senatore Urbis.
    Alme Urbis vos Dominus constituit senatorem, ut iura impotentum tam sapientia quam temporali gladio defendatis.  Unde ius meum coram excellentia vestra propono, supplicans ut mihi benignam audientiam conferatis.

5.4.9 Exordium quo uti possumus coram cancellario Urbis.
    Per cancellum alme Urbis ingredi cupientes, ab ipsius cancellario postulamus attentius, ut nobis clavibus audientie dignetur portas iustitie aperire.
        ut nobis om. L        dignetur om. L

5.4.10 Exordium quo uti possumus coram potestate.
    Propter famosum nobilitatis titulum vestre et animi sapientia ad potestarie fuistis officium evocati.  Unde tenemini cuilibet in vestre civitatis ambitu et districtu audientiam exhibere et iustitiam conservare.
        nobilitatis tr. L post vestre            exhibere] exibere L

5.4.11 Exordium quo uti possumus coram consulibus.
    Ex proprietate vocabuli, qua consules estis et dicimini, tenemini universis qui a vobis postulant equitatem in exhibitione audientie consulere atque in conservatione|[16r] iustitie subvenire.
 

5.4.12 Tres exordiorum varietates quibus uti possumus coram iudicibus ab imperatore delegatis.

5.4.13 Due varietates exordiorum quibus uti possumus coram illis qui iustitiam diligunt et impotentes defendunt.

5.5 De exordiis, que proponi valent coram legum doctoribus et professoribus iuris.

5.5.1 Septem varietates exordiorum quibus uti possumus coram legum doctoribus cum prerogativa laudum. 5.5.2 Sex exordiorum varietates pro iunioribus qui non consueverunt allegare in causis.  5.5.3 Quinque varietates exordiorum quibus utitur qui solus contra plures allegare intendi in causis.  5.5.4 Tres varietates exordiorum quibus utitur ille qui dicit se non esse instructum in causa. 

5.6. De exordiis illorum, qui allegando precedunt vel subsequentur

5.6.1. Sex exordiorum varietates quibus uti valemus quando canonum vel legum doctores in eiusdem partis auxilio in allegationibus precesserunt.  5.6.2 Septem varietates exordiorum quibus uti possumus quando placet illis doctoribus quod eos in|[18r]  allegationibus precedamus.  5.6.3 Aliud quando precedimus nobilem et potentem. 

    Honorare debemus vultum potentis et nobilem prosapiam revereri. Unde impetrata licentia domini .B., viri nobilis et potentis, ipsum in allegatione precedo.
        prosapiam] pro sapientia L 

5.6.4 Aliud quando precedimus antiquiorem, digniorem et nobiliorem. 
 
    Etas antiquior, dignitatis excellentia, titulus prosapie generose mihi aperte suadent, quod sine licentia talem (vel tantum) dominum non debeam precedere in sermone.  Sed ex quo placet, non audeo recusare.
        prosapie] sapientie L 
 
5.6.5 Aliud quando precedimus nostrum specialem magistrum. 

    Devotio discipulatus requirit et ratio precipit naturalis, quod magistros|[18v]  nostros tamquam patres et precipuos creatores debeamus in omnibus revereri.  Unde sine magistri mei licentia nolo nec debeo primitus allegare, quia videor poni iugum in cauda et discipulus preponi magistro.  Sed ex quo iubet hoc fieri, teneor obedire.
        videor] videtur L       
 
5.6.6 Sex exordiorum varietates per sex causas distincte in quibus discipulus commendat magistrum et postea terret illum de causa quam fovet. 

5.6.7 Sex exordia in quibus magister discipulos redarguit.

5.7 De illis, qui exprimunt in exordiis causas, pro quibus se allegare fatentur.

5.7.1 Tres exordiorum varietates quibus utuntur illi qui pro divino amore se pro ecclesiis et impotentibus personis allegare fatentur.  5.7.2 Due varietates exordiorum quibus utuntur illi qui se amicitie intuitu allegare fatentur.  5.7.3 Exordium quo si aliquis excusat pro eo quod contra amicum antiquum allegat. 

    Quantumcumque vos diligam antique amicitie ratione, ex quadam imminenti|[19v]  necessitate partem istam fovere compellor.  Unde et supplico, quod patienter ferre velitis, quoniam alio tempore vobis tamquam speciali domino et amico meum patrocinium et servitium exhibebo.
        rubr. si] se L       aliquis excusat tr. L

5.7.4 Exordium responsivum sub specie ironie. 

     Rerum ordo alterabiliter variatur et voluntates mortalium assidue permutantur.  Unde non est mirum, si ex inevitabili accidenti vestrum propositum remutastis.  Quicquid tamen sit, hoc in patientia tollerabimus, cupientes de pollicitis amicitie vestre grata vicissitudine respondere.
         varriatur ed.       hoc] hec L      tollerabimus] tolleramus L

5.7.5 Due varietates exordiorum quibus utuntur illi qui consanguinitatis causa se allegare fatentur.

5.7.6 Quatuor exordiorum varietates quibus utantur illi qui pro suis dominis se allegare fatentur.  5.7.7 Exordium quo utitur ille qui patria se allegare fatetur. 

    Scriptum sub preceptionis forma reperitur in auctoritate Catonis, quod pro patria pugnare debemus, quoniam status patrie ad communem honorem et laudem et depressio eiusdem ad generale dedecus et vituperium redundare noscitur.  Tendam igitur arcum eloquentie et acutis invectivarum sagittis illorum corda transfigam, qui presumunt honorem patrie denigrare.|[20r]
        rubr. patria] pro prem. L      arcum] archum L       denigrare] demigrare L 
 

5.8 De exordiis, que summuntur ab actionibus.

5.8.1 Exordium quod sumitur a contractu bone fidei.

    Incipio a contractu bene fidei, quam studui fideliter observare.  Sed quoniam adversarius fidem ipsam temere inculpare molitur, ipsum convenio negotiorum gestorum actione, qua mihi respondere de iure tenetur.
         observare] conservare L     gestorum om. L

5.8.2 Exordium quod sumitur ab actione locati et conducti.

    Locum allegandi a locato assumo et principalis cause initium est a conducto, ex eo quod actione locati et conducti convenio Titium, cui meum equum locavi, de quo tres marcas restituere mihi tenetur, secundum extimationem bonorum vivorum, presertim cum actio extimatoria inter bone fidei iudicia numeretur.
         marchas L      extimationem] examinationem L

5.8.3 Exordium quod sumitur ab actione mandati.

    Sumo initium a mandato, quoniam Titius a domino suo mandatum recepit, quod traderet mihi servum ex causa noxali et nunc ille in tradendo fraudem commisit.  Unde ipsum convenio actione mandati.
 

5.8.4 Exordium quod sumitur ab actione depositi.

    Apud Sempronium centum deposui.  Sed ipse, violata fide, se asserit depositarium non fuisse.  Unde illum actione depositi convenio et paratus sum probare quod...
 

5.8.5 Exordium quod sumitur ab actione iniuriarum.

    Iniuria, que fuit parti nostri illata, dat mihi principium allegandi, maxime cum disposuerim actione iniuriarum adversarios convenire.
 

5.8.6 Exordium quod sumitur ab actione furti.

    Latronum patrocinatorem et furtorum depositarium actione furti convenio, asserens quod in domo sua mea suppellectilia sunt inventa.
         Latronum] Patronum L      

5.8.7 Exordium quod sumitur a stipulatu.

     Ex stipulatu convenio Titium, qui per stipulationem promisit, quod mihi centum solveret pro Iohanne.
         qui om. L

5.8.8 Exordium quod sumitur ab actione quod metus causa.

     A metus causa incipio, postulans restitutionem in integrum de sublatis, quia quod vi metusve causa geritur, ratum non debet haberi.
         metusve] metus vel L

5.8.9 Exordium quod sumitur ab interdicto unde vi.

     Vibro iuris gladium et illum vulnerare intendo, quia domino abbati vim intulit, et in medio ecclesie|[20v] sacrilegium committere non expavit.  Ago igitur criminaliter, et allege Si quis in tantam.
 

5.8.10 Exordium quod sumitur a regula iuris.

     Regula iustitie protestatur, quod melius est pignori incumbere quam in personam agere.  In huiusmodi ergo cause initio pignora postulare debetis, ne servus, qui noxam commisit, fugiat et evadit iudicium ultionis.
         huiusmodi] huius L       pignora] pignera L       commisit] comisit L

5.9 De exordiis, que sumuntur a decretis, decretalibus, theologia et septem liberalibus artibus.

5.9.1 Exordium quod sumitur a decretis.

     Rursus et quicumque sub geminis orta fuerunt et unico funiculo colligata nullo tempore dissolvantur, sed iuncta uni aratro canonicos agros resulcant.  Ab illis ergo incipimus et ipsa pariter in huius cause initio allegamus.
         fuerunt et] fuerunt L       dissolventur L       

5.9.2 Exordium quod sumitur a decretalibus.

     In allegationis nostre principio patrocinatur nobis illa famosissima pastoralis, que dum cunctos angulos causarum perlustrat, nodosas questiones resolvit et solutionibus mirificis reclarescit.  Probatur enim in illa pastorali...
         nostre] vestre L     patrocinetur L       pastorali] etc. add. L

5.9.3 Tres exordiorum varietates que sumuntur a theologia.

5.9.4 Exordium quod sumitur a scientia naturali.

     Exordium compellor sumere a scientia naturali, asserens quod causa ista chronica infirmitate laborat, quia pronostica|[21r] fallitur, dies criticus non apparet, termini statuti vacillant.  Perductum est enim principale ad triennium, appellationum subterfugia causam tenuerunt per biennium in suspenso.  Supplicamus igitur...
         igitur] etc. add. L

5.9.5 Exordium quod sumitur a grammatica.

         Quia observare desidero constitutionem legitimam allegandi, soloecismum non faciam in libello, neque in productione testium barbarismum, sed incipiam ab ipsa iustitia, quam in vero modo significandi prosequi non desistam.
         constitutionem] constructionem L       legitimam] legiptimam L     solecismum L

5.9.6 Exordium quod sumitur a dialectica.

     Negata concedo, per opposita syllogizo, a contrariis locum assigno et infero ex premissis, quod omnes leges, quas noster adversarius introduxit, partem suam perimunt et confundunt, sicut manifeste probabo.
          Negata] Legata L         syllogizo] syloyzo L       noster] vester L       

5.9.7 Exordium quod sumitur a rhetorica.

     Secundum iuris ordinem et artis rhetorice documenta quilibet actor debet reum criminaliter et civiliter convenire.  Sed adversarius noster multipliciter in suis allegationibus persuasione utitur et persuadendo suum propositum non distinguit.  Unde scire non possum qualiter sibi debeam respondere.
         rethorice L      et] vel L       utitiur] utimur L     

5.9.8 Exordium quod sumitur ab arithmetica.

     Adversarius noster allegationem suam per octo membra distinxit et rediens ad ternarium queque singula numeravit et ita permiscet omnia in libello, quod scire non possumus, quibus nos velit actionibus convenire.
         distinxit] distincxit L     

5.9.9 Exordium quod sumitur a geometria.

     Exordior contra mensores machinarios, quare de furto et damno dato possunt legitime conveniri, quia publicas et statutas lineas violant et falso metiri non timent.
         mensores] messores L    damno] dampno L     violant] volant L     

5.9.10 Exordium quod sumitur a musica.

     Tuba iuris in conspectu vestro cecinit.  Et nunc tamquam fistula exili voce decanto, ignorans allegationum tonos et legum differentias concordare.  Verumtamen tangam pro viribus chordam iustitie illamque resonare faciam in tono iuris canonici et civilis.
         vestro] nostro L     cordam] chordam L     

5.9.11 Exordium quod sumitur ab astronomia.

   Rerum varietates et ambigue positiones verborum, quas adversarius noster proposuit, me compellunt in astrolabio revidere, cursus inspicere planetarum et signa celestia contemplari, ut possim allegationi sue per vaticinium respondere.|[21v]
         rubr. astronomia] sine astrologo add. L         allegationi sue] allegationibus suis L

5.10 De exordiis, que sumuntur a definitionibus et interpretationibus et aliis, que capitula demonstrabunt.

5.10.1 Due varietates exordiorum que sumuntur a definitionibus. 5.10.2 Sex exordiorum varietates que sumuntur ab interpretationibus nominum. 5.10.3 Exordium quo advocatus magnum prelatum commendat.

     Gaudenter dico et sinceram proferre veritatem assero, dicens quod dominus archiepiscopus pro quo allegaturus  surrexi, est nomine celebris, natura nobilis, conversatione laudabilis, fortuna prosper, studio sollers, in consilio providus, habitu honestus, affectione beatus, in facto prudens, in casu astutus et oratione facundus.
         sincere L      assero] affecto L      dicens om. L      sollers] sollempnis L        affectione] affectio L       

5.10.4 Exordium quo adversarius eundem prelatum dehonestat.

     De archipresule, quem famoso preconio commendasti, omnimodam pretulisti sine dubio falsitatem, quia notorium est et in ore omnium iam plebescit, quod est nomine detestabilis, natura ignobilis, conversatione infamis, fortuna miser, studio hebes,|[22r] in consiliis nullus, habitu horrida, affectione avarus, in facto negligens, in casu pusillanimis et oratione ineptus.
         ore] hore L        horrida] orridus L

5.10.5 Exordium contra illum qui prolixum fecit exordium.

    Allegator famosus magister .I., qui facundus est plurimum et fecundus, exordii sui fimbrias taliter dilatavit, quod sibi et mihi sufficit.  Unde postposito exordio respondebo.
         .I.] .R. L       fecundus] facundus L      sui om. L      

5.10.6 Quomodo adverbia loco exordia ponantur.
 
     Numquam fuit vulpes adeo ingeniosa, que quandoque non caderet in laqueum venatoris.  Ecce videtis qualiter dolosus adversarius cecedit in retaculum deceptivum, quoniam sponte confessus est et confessus in iure pro iudicato habetur.
         retiaculum L      

5.11 De exordiis, que sumuntur a carminibus et fabulis.

5.11.1 Tres varietates exordiorum que sumuntur a carminibus.  5.11.2 Due varietates exordiorum que sumuntur a fabulis.

5.12 De exordiis, que sumuntur a facto.

5.12.1 Tres exordiorum varietates que sumuntur a facto 5.12.2 Notula doctrinalis.

     Sagaces oratores de omnibus principalibus et accessoriis, que fiunt in causis, exordia sumere possunt.
 

5.13 De narrationibus, que loco exordiorum ponuntur.

5.13.1 Tres narrationes loco exordiorum posite quibus rei utuntur pro terminis postulandis. 5.13.2 Tres narrationes loco exordiorum posite quibus actores in contrarium suadere valent ne terminus conferatur. 5.13.3 Narratio loco exordii posita qua suadetur ne ad sententiam sit processus.

     Cum celi enarrent vestre sapientie gloriam et opera sanctitatis vestre annuntient firmamenta, non est mirum si de vobis absque dubitatione speramus.  Credimus etiam, quod famosus nobilitatis vestre titulus et parentele prosapia generosa non permitterent vos annuere precibus inhonestis aut procedere ad sententiam repentinam.
        prosapia] prosapide L     

5.13.4 Narratio loco exordii posita qua suadetur quod ad sententiam festinetur.

     Non dicimus, quod adversarii|[23v] nostri artificiose nesciant vestrarum laudum preconia enarrare et ad postulandum terminum blanditias inducere venativas.  Sed videte, o iudices, videte diligentius et considerate quod, postquam receperunt libellum et dederunt cautionem iudicio sisti, postquam fuit super principalibus et accessoriis sufficientissime disputatum, sex terminos et unum peremptorium contempserunt.  Ideo post publicationem testium, post examinationem, reprobationem et reversionem eorumdem, ad quatuor sibi prefixos terminos et duo sibi iniuncta peremptoria non venerunt nec miserunt aliquem responsalem.  Unde precepta vestra, immo summi pontificis, contra omnem iuris ordinem sunt delusa.  Ob hanc nempe delusionem iura ecclesie consumuntur et rediguntur in nihilum, quia iam sunt omnes possessiones creditoribus obligate propter voraginem usurarum.  Nolite itaque trepidare ubi non est timor, sed de consilio sapientum evaginate iustitie gladium: quo causam, que consumitur vetustate, decidere studeatis.  Alioquin ad summum pontificem recurremus, qui merito vos redarguet de negligentia et torpore.
        nesciant] non sciant L    libellum om. L    cautionem] cauptionem L    peremptorium] perhemtorium L     Ideo] Item L    sibi om. L 
        peremptoria] perhemptoria L       iura] iure L        decidere] reddere L      

5.13.5 Narratio loco exordii posita qua in contrarium suadetur.

     Actores improbi et frontoli valde festinant et vobis non desinunt supplicare, ut spreto iuris ordine finitivam sententiam proferatis.  Sed precavendum est vobis in prolatione sententie diligentius, quia quod repente agitur facile retractatur, et quod retractatur a superioribus, inferioribus est nota pudoris.
         frontoli] frontosii L     

5.13.6 Narratio loco exordii posita qua contradicium.
 
     Adversarii nostri, qui merito rei vocantur, malitiose respondent et sub imagine veritatis roborare satagunt falsitatem.  Pro certo nullum ius est adeo stabilitum vel prescriptionibus aut privilegiis roboratum, quod viri subdoli et sagaces in questionum scopulos non deducant et more non faciant sophistico vacillare.
         in] vel L      scopulos] scrupolos L     

EXPLICIT LIBER QUINTUS RETHORICE DE CAUSARUM EXORDIIS

        expl. om. ed.

I have not yet seen PAOLO GARBINI "Boncompagno e gli exordia in versi"  Res publica litterarum 18, (1995) 103-6.

***
© Steven M. Wight, Los Angeles 1998
Scrineum © Università di Pavia 1999